Kilistra

Листра (ежелгі грекше: Λύστρα) — орталық Анадолыда орналасқан, бүгінде Түркия құрамына кіретін ежелгі қала. Ол Жаңа өсиетте алты рет аталады. Листраға елші Пауыл Барнаба немесе Сила серіктестерімен бірге бірнеше рет барған. Сол жерде Пауыл жас шәкірт Тимофеймен танысқан. Түрлі авторлар Листраны ежелгі Ликаония, Исаврия немесе Галатия аймақтарының құрамында қарастырған.

Орналасуы

Листраның орны Конья қаласынан (Жаңа өсиеттегі Иконий) оңтүстікке қарай 30 шақырым (19 миля), Хатунсарай ауылының солтүстігінде және Акорен деп аталатын шағын қаладан шамамен 15 шақырым (9,3 миля) солтүстікте орналасқан деп есептеледі. Хатунсарай ауылындағы кішкентай мұражайда ежелгі Листраға тиесілі жәдігерлер қойылған.

Листра — елші Пауыл барған ауылдың ежелгі атауы. Бүгінде Конья облысының Мерам ауданындағы Гёкюрт ауылының маңында «Килистра» деп аталатын қазіргі заманғы ауыл бар. Килистра маңында қабырғасына үлкен крест салынған шіркеу, шарап зауыты, үй тәрізді құрылыстар және жергілікті тұрғындар «Алусумас» деп атайтын төбенің үстінде орналасқан қала қалдықтарын қоса алғанда, ежелгі қирандыларды көруге болады, мұнда тағы бір шіркеу қалдығы да бар. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, көзге көрінбейтіндей етіп жасалған бұл қала ежелгі Анадолы жауларынан жасырыну үшін төбенің үстінде салынған. Бұл жерде әлі күнге дейін археологиялық қазба жұмыстары жүргізілген жоқ.

Листра Эфестен Сардиске, одан Писидиядағы Антиохияға, Иконий мен Листраға, Дербиге, Киликия қақпалары арқылы Тарсқа, Сириядағы Антиохияға, содан кейін шығыс пен оңтүстіктегі басқа нүктелерге дейін созылған ежелгі жолда орналасқан.

Рим дәуірі

Рим империясы біздің эрамызға дейінгі 6 жылы Листраны батыстағы таулардағы тайпаларды жақсырақ бақылау мақсатында, «Колония Юлия Феликс Гемина» атымен колонияға айналдырды. Кейінірек ол Рим империясының Галатия провинциясының құрамына енгізілді, содан кейін көп ұзамай римдіктер Листраны солтүстіктегі Иконийге жалғайтын жол салды.

Елші Пауыл мұнда христиан ізгі хабарын уағыздау үшін біздің эрамыздың 48 жылы, содан кейін тағы да 51 жылы бірінші және екінші миссионерлік сапарлары кезінде барған, ол алғаш рет Иконийден қуғын-сүргін салдарынан кетуге мәжбүр болғаннан кейін осында оралған.

Елшілердің істері кітабының 14:8-10 тармақтарына сәйкес, Пауыл туғаннан ақсақ болған адамды сауықтырған. Ол адам секіріп тұрып жүре бастаған, бұл халыққа қатты әсер еткені соншалық, олар Пауылды «бас сөйлеуші» болғаны үшін Гермеспен, ал оның серігі Барнабаны Зевспен шатастырған. Халық жергілікті ликаония тілінде сөйлеп, оларға құрбандық шалғысы келген, бірақ Пауыл мен Барнаба абыржып, киімдерін жыртып, өздерінің жай ғана адамдар екенін айқайлап айтқан. Олар осы мүмкіндікті пайдаланып, листралықтарға «көктен түсетін жаңбыр мен өнімді маусымдарды» Құдайдың іс-әрекеті мен жомарттығының дәлелі ретінде келтіріп, Жаратушы Құдай туралы айтып берген.

Дегенмен көп ұзамай Антиохия, Писидия және Иконийден келген яһуди көшбасшыларының ықпалымен листралықтар Пауылды таспен ұрып, өлі деп тастап кеткен. Шәкірттер оның айналасына жиналғанда, Пауыл аяғына тұрып, қалаға қайта оралған. Келесі күні ол Барнабамен бірге Дербиге аттанды, бірақ сапарларының қайту бөлігінде олар тағы да Листрада тоқтап, ондағы шәкірттерді табандылыққа шақырды.

Пауыл бұл қалаға екінші миссионерлік сапары кезінде тағы да барды. Ондағы жас шәкірт Тимофей, ықтималдығы жоғары, бұрынғы жолы Листрада Пауылдың қуғын-сүргінге ұшырағанын және батылдығын көзімен көргендердің бірі болды. Тимофей Листраны тастап, екінші миссионерлік сапардың қалған бөлігінде Пауыл мен Силаның серігі болды. Пауыл үшінші миссионерлік сапарының басында Листраға тағы да барған болуы да ықтимал.

Пауыл барған басқа қалалардан айырмашылығы, Листрада синагога болмаған көрінеді, дегенмен Тимофейдің анасы мен әжесі яһуди әйелдер болғандықтан, ол ерте жастан Қасиетті Жазбамен таныс болған. Листра — елшілердің яһудилікпен ортақ негіз арқылы емес, тікелей басқа халықтарға Мәсіхтің ізгі хабарын жеткізген алғашқы орны болып көрінеді. Кейінірек Афинада қолданған тәсіліне ұқсас, Пауыл листралықтарға Құдайды олардың Жаратушысы әрі құдайлық Қайырымдысы ретінде таныстырды. Теолог Джон Гилл Пауылдың «көктен түсетін жаңбыр мен өнімді маусымдар» туралы сөзін яһуди пайғамбары Еремияның: «Ұлттардың қайсыбір бос пұттары жаңбыр жаудыра ала ма?» деген сөздерімен байланыстырды.

Христиандық дәуірде Листраның өз епископы болған. Ол Рим-католик шіркеуінің титулдық епархиялар тізіміне енгізілген, соңғы титулдық епископ 1960-жылдары Энрике А. Анджелелли Карлетти болған, кейін ол Аргентинаның Ла-Риоха епископы атанды.

Қалдықтары

Археолог және Жаңа өсиет зерттеушісі сэр Уильям Митчелл Рамзай 1907 жылы: «Тарих пен Жаңа өсиетті зерттеу мүддесі үшін Листрада қазба жұмыстарын жүргізу шұғыл қажет» деп жазған. Ол 1941 жылы: «Қандай да бір құштар адам Листраның топографиясын анықтау үшін қажетті қаражатты жұмсайды деген үміт бар; қазіргі уақытта құндылығы жоқ кейбір фрагменттер оның жаңалықтарымен толықтырылуы мүмкін» деп жазды.