Klotild Cave

Клотильд үңгірі — Дунай–Ипой ұлттық паркындағы Пилиш тауында орналасқан үңгірлердің бірі. Ол Венгрияның ерекше қорғалатын үңгірлерінің қатарына кіреді. Оның ішінен фосфор құрамына байланысты гуано өндірілген. Үңгір туристік жол сілтеушілерінде де сипатталған.

Сипаттамасы

Үңгір Пилишвёрёшвар әкімшілік аумағында орналасқан, оған ең оңай жол — Клотильдлигеттен басталатын қызыл крест белгісі бойынша жету. Ескі басылған туристік карталарда да ол белгіленген, бірақ қате орында, өйткені шындығында ол бір оңтүстіктегі аңғарда ашылады. Оның кірісі Черешньеш тауының солтүстік шетінде, шатқал тәрізді кесілген аңғардың тік бетінде, шамамен 50 метр салыстырмалы биіктікте орналасқан.

Ол триас дәуіріне жататын дахштейн әкінтасында карст суының деңгейінен төмен еру процесі нәтижесінде пайда болған. Ланг Шандордың пікірінше, бұл — белсенді емес бұлақ үңгірі болуы мүмкін. Оның пішіндер қорында соқыр мұржалар, ерітілген қабырға беттері мен шар тәрізді ойықтар да кездеседі. Биікке көтерілген бұл үңгір қатты бұзылу сатысында тұр, оның жолдарында жарқанаттар да кездеседі. Үңгірге еркін баруға болады, оны аралау үшін негізгі спелеологиялық жабдық қажет.

Атауы

Аймақ тұрғындары үңгірді Ордёглик (Шайтан тесігі) деп атаған.

Бекей Имре Габор оны 1914 жылы Клотильд үңгірі деп атаған. Бұл атау жақын маңдағы Клотильдлигет елді мекенінің атына байланысты берілген. (Клотильдлигет өз атауын Габсбург-Лотарингия әулетінің эрцгерцогы Йожеф Карой әйелі, герцогиня Саксен-Кобург-Кохари Клотильдтің құрметіне алған.) Ғылыми әдебиетте үңгір мына атаулармен де кездеседі:

Клотильдбарланг,

Клотильд барланг (Kadić, 1920),

Клотильд тамшытас үңгірі (Mezei, Páli, 1955),

Клотильд-Ордёгбарланг,

Ордёг-барланг,

Ордёгбарланг

және Ордёглик деген атаулармен де.

Зерттеу тарихы

1914 жылғы «Barlangkutatás» басылымынан белгілі болғандай, Бекей Имре Габор Үңгір зерттеу секциясының 1914 жылдың 12 қаңтарында өткен мәжілісінде проекцияланған суреттер көмегімен, өз зерттеулері негізінде Клотильд үңгірін таныстырған. Үңгір Пилишчаба маңындағы Клотильд демалыс кентінің теміржол аялдамасы мен Пилишсанто арасындағы орман арбажолының жанында, жолдың ортасында орналасқан. Үңгірдің солтүстікке қараған аласа кірісі айтарлықтай тік құлайды да, Z пішінді қуысқа әкеледі, оның артқы бөлігі кең залмен аяқталады. Үңгірдің табанын төбеден құлаған көптеген қиқым жауып жатыр. Бұл ықтимал қазба жұмыстарын өте қиындатады. Кейбір жерлерде үңгірдің жекелеген бөліктерінде жиналған жарқанат гуанасы толығымен өндіріліп алынған. Мәжіліс хаттамасын Кадич Оттокар дайындаған.

1915 жылғы «Barlangkutatás» басылымында жарияланған, Бекей Имре Габор жазған «Пилишчабадағы Клотильд үңгірі» атты зерттеуде жазылғандай, Пилиш тау өңірінің бір негізгі туристік жолының жанында, бірақ саяхатшылар бармайтын жерде, бірнеше жағынан қызық көп қырлы кең үңгір бар. Үңгір Пилишчаба маңындағы Клотильд демалыс кентінің теміржол аялдамасы мен Пилишсанто арасындағы орман арбажолының жанында, жолдың ортасында орналасқан. Хомок тауының батыс беткейіндегі көтерілу жолынан өткен соң, тағы да аңғарға түсу керек, онда жол бағытын солға бұратын, картада биіктігі 352 м деп белгіленген, беткейінде сирек бұталар өсіп, ара-тұра ақ әктас жартастары көрінетін жалаңаш төбе байқалады. Көп ұзамай арбажол мен төбенің арасында бірте-бірте тереңдей түсетін жырашық кездеседі, оның төбеге қараған, биік шөппен басылған жиегінде ұзақ уақыт пайдаланылмаған көлік жолының іздері көрінеді.

Осыны бойлай отырып, оң жақта, шығыс бағытта Кё-арок деген терең аңғарға жетуге болады, онда осы кезге дейін жүрген жол мен Пилишсанто жаққа қарайтын биік беткейден түсетін арбажолдың қиылысу нүктесінен, жалаңаш жартасты төбенің оңтүстік беткейінде, аңғардан 50 м биікте, бұталар арасында жасырынған көлденең тар саңылау көрінеді, оны жақында бір айлакер кәсіпкер осы жерде жиналған көптеген жарқанат гуанасын оңайырақ шығару үшін кеңейткен. Үңгір граф Каратшони жерінде орналасқан. Иеліктің әк күйдіретін пештері аңғардың төменгі жағында, бірнеше жүз қадам жерде түтіндеп тұр. Оның орналасқан жерін маңайдың тұрғындары тек сол жерде гуано өндірген жұмысшылардың арқасында біледі, және оған кеңінен тараған Ордёглик атауын берген.

Пилиш тауында салыстырмалы түрде шағын аумақта халық Ордёглик деп атаған үш үңгір белгілі (қалған екеуі — Шоймари-ордёглик пен Соплаки-ордёглик). Халық ең әртүрлі типтегі үңгірлерді Ордёглик деп атайды. Бұл бағдарлауды өте қиындататындықтан, Бекей Имре Габор қазір егжей-тегжейлі сипатталып отырған үңгірді Клотильд кентіне жақындығына байланысты Клотильд үңгірі деп атаған. Үңгірдің солтүстікке қараған кірісі 2 м ені мен 1,4 м биіктікте. Кіріске еңкейіп өтуге болады, одан кейін ені 4 м, ұзындығы 4 м алдыңғы зал орналасқан. Оның табаны тік ішке қарай еңкейеді. Тура бағытта, қарсы бетте орналасқан күмбез тәрізді еңкейген қабырғаның түбіндегі дөңгелек саңылаудан төрт аяқтап еңбектеп өткенде, тік бұрышпен оңға, содан кейін қайта солға бұрылатын залға жетуге болады. Осылайша, үңгір өзінің толық көлемі бойынша Z пішінді болып келеді.

Өтетін жерде қарашірікпен араласқан гуанолы табан бірнеше қадам аумағында көлденең болады, содан кейін үңгірдің ішкі жалғасында кенеттен оң жаққа қарай тік құлдырай бастайды. Бұл жерде төбеден жиі тамшылап құлайтын су тамшыларынан суланған, батпақты, сырғанақ топырақ салдарынан абайлап жүру керек. Жалғасын білдіретін, зал тәрізді кеңейетін және солға қарай ашылатын бөліктің табаны төбеден құлаған үлкен көлемдегі және едәуір мөлшердегі қиқыммен жабылған, бұл жүруді өте қиындатады. Зал биіктігі 5 м, ені 5 м және ұзындығы шамамен 12 м. Залдың ортаңғы, ең терең бөлігінің оң жағында шыңырау (жомболь) қалыптасады, бірақ оның тереңдігі әлі айтарлықтай емес. Залдың артқы және сол жақ бөлігіндегі 1 м қалыңдықтағы гуано қабаты толығымен өндіріліп алынған, оның іздері қазір де жақсы байқалады. Үңгірдің ең құрғақ бөлігі болып табылатын осы жерде зал тарылады және қиғаш жоғары бағытталған ойық пен арнамен аяқталады.