Kuriszláni Cave

Kuriszláni-beszakadás — Аггтелек ұлттық паркінің аумағында орналасқан үңгірлердің бірі. Үңгір Аггтелек кәрсті мен Словак кәрстінің басқа үңгірлерімен бірге Дүниежүзілік мұра тізіміне кіреді. Онда жарғанаттар да кездеседі.

Сипаттамасы

Үңгір Kuriszlánfői-beszakadás опырылмасында ашылады. Ол Kuriszlánfői-zsomboly шахтасынан бірнеше жүз метр жерде орналасқан. Kuriszláni-beszakadás кіреберісі құдық тәрізді жабдықталған. 2 м тереңдікке дейін төртбұрышты бетон оқпанмен, ал 4 м тереңдікке дейін бетонды және қаланған қабырғамен кіреберіс нығайтылған. Ол Kuriszlán-kút бұлағының суын жұтатын мезгіл-мезгіл белсенді су жұтқыш үңгір. Ортаңғы триас әктасында түзілген, бірақ кіреберісінде пермь дәуірінің саз тақтатасы да кездеседі. Дәліздерінде дамыған тамшытастарды байқауға болады. Оның бір маңыздылығы — осы жерден Kossuth-barlang үңгірінің Reménytelen-szifon (Үмітсіз сифон) сифонынан кейінгі бөлігіне жету, ықтимал, оңай болар еді.

1972 жылы үңгір әдебиетте алғаш рет Kuriszláni-beszakadás деп аталған (Kérdő 1972). Үңгір әдебиетте Kuriszláni-barlang (Boldogh 2007), Kuriszláni beszakadás (Bertalan 1976), Kuriszláni-víznyelő (Boldogh 2007), Kuriszláni víznyelő-barlang (Boldogh 2007), Kuriszlánvölgyi beszakadás (Radó 1956), Kuriszlán-völgyi-víznyelőbarlang (Boldogh 2007), Kuriszlán-völgyi víznyelő-barlang (Boldogh 2007) және Kurizsláni-barlang (Berhidai, Cser, Holl 1981) деген атаулармен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

1951 жылы мамырда Nagytohonya-forrás бұлағы үстіндегі аймақта жатқан Kuriszlán-völgy аңғарында жер опырылып, айналаға түскен жауын-шашын осы жерде сіңіп кетті. 1956 жылы Будапешт техникалық университетінің минералогия және геология кафедрасының үңгір зерттеу тобының жұмыс аймағы Kuriszlánvölgyi beszakadás болды. 1965 жылы ЭКМЕ (ÉKME) үңгір зерттеу тобы ашу жұмысымен үңгірді тапты. 1965 жылы Kuriszláni-beszakadás 50 м ұзын және 15 м терең болды. Сол кезде оның арқылы тұрақты сулы ағын өтіп, ол үңгірдің соңғы нүктесіндегі сифонда жоғалатын.

1966 жылы ЭКМЕ үңгір зерттеу тобы Jósvafő шекарасында жатқан kuriszlán-fői №1 опырылмасын ашу кезінде тапқан үңгірде көп жауын-шашынға байланысты ашу жұмысын онша жалғастыра алмады. Топ мүшелері жер бетіндегі барлаулары кезінде ашуға лайық бірнеше опырылма, шахта, үңгір саңылауын тапты, мысалы 2-нөмірлі kuriszlán-fői опырылмасын. 1967 жылғы Karszt- és Barlangkutatási Tájékoztató басылымында топтың 1966 жылғы жұмысы туралы есеп жарияланды. 1967 жылы Будапешт техникалық университетінің минералогия және геология кафедрасының үңгір зерттеу тобының мүшелері үңгірде ашу жұмысын жүргізді, оның барысында жарылыс та қажет болды.

1972 жылы VITUKI үңгір зерттеу тобының мүшелері су бояумен Kuriszláni-beszakadás пен Nagytohonya-forrás бұлағы арасындағы байланысты дәлелдеді. Таңбалаушы заттың өту уақыты қысқа болды. Сол кезде опырылмада шағын ашу жұмысы жүргізілді. 1976 жылғы MKBT Meghívó басылымында жарияланған тізім бойынша 1976 жылы Papp Ferenc үңгір зерттеу тобының Солтүстік-Боршод кәрстіндегі Kuriszláni-beszakadás-ты зерттеуге рұқсаты болды. 1976 жылы аяқталған Magyarország barlangleltára атты қолжазбада Jósvafő-де, kuriszláni қорасының жанында Kuriszláni beszakadás орналасқаны жазылған. Үңгірдің кіреберісі воронка тәрізді опырылма. Тереңдігі шамамен 16 м үңгір — опырылған ескі су жұтқыш үңгір. Кіреберіс жануарлар түсіп кетпеу үшін қоршалған. Қолжазбаның үңгірге қатысты бөлігі 3 зерттеу негізінде жазылған.

Papp Ferenc үңгір зерттеу тобының 1981 жылғы есебінде оның орны бір орналасу сызбасында белгіленген, онда топтың зерттеу аймағының солтүстік-батыс бөлігінде жатқан үңгірлердің орналасуы көрсетілген. Ол Kuriszláni zsomboly шахтасынан оңтүстік-батыста, Kurizsláni-barlang деген атпен көрсетілген. Бұл орналасу сызбасы 1981 жылғы MKBT Beszámoló басылымында жарияланды. 1984 жылы жарық көрген Magyarország barlangjai кітабында Kuriszlán-völgy аңғарында 1951 жылы болған опырылма туралы оқуға болады. Басылымның елдік үңгірлер тізімінде Аггтелек кәрстіндегі үңгір Kuriszláni-beszakadás деген атпен көрсетілген. Тізіммен байланысты, Аггтелек кәрсті мен Бюкк тауы үңгірлерінің географиялық орналасуын көрсететін 1:500 000 масштабтағы картада үңгірдің географиялық орналасуы көрсетілген.

Ол Венгр карст және үңгір зерттеу қоғамының 1988 жылғы орталық зерттеу лагерінің бір ашу орны болды, бірақ одан Kossuth-barlang үңгірінің Reménytelen-szifon сифонынан кейінгі бөлігіне жетуге қол жеткізілмеді. Лагерь барысында кіреберіс жұту воронкасын тазалап, үңгір кіреберісі темірбетонмен жабдықталды және үңгірдің тарылған жерлерінде қима кеңейтетін жарылыстар жасалды. Зерттеу лагері туралы есеп бойынша Kuriszláni beszakadás — 1960-жылдары ашылған опырылма, ол содан бері белсенді су жұтқыш ретінде жұмыс істейді. Ол гидрологиялық тұрғыдан дәлелденген түрде Kossuth-barlang жүйесіне жатады. Жұмыс нәтижесінде үңгірді әрі қарай зерттеу мүмкіндігі туды, оны лагерь аяқталған кезде Papp Ferenc үңгір зерттеу тобы дереу пайдаланды. Лагерь есебіне Borzsák Péter-дің Kuriszláni-beszakadás-тың опырылу қаупі бар кіреберісін қамтамасыз ететін темірбетон құрылымы бейнеленген фотосуреті қоса берілді.

1988 жылы 28 шілдеде үңгірдің жоспар картасы және солтүстік-оңтүстік бағыттағы бойлық қима картасы жасалды. Карталарды Holl Balázs пен Marton Ádám жасады. Өлшем бойынша үңгір 26 м терең. 1988 жылғы Karszt és Barlang журналында Papp Ferenc үңгір зерттеу тобы 1988 жылы Kuriszláni-beszakadás-ты ашу және дәліздерді нығайту жұмыстарын жалғастырғаны айтылады. Kuriszláni-beszakadás жанында Bobby-barlang орналасқан. 1995 жылдан бері Kuriszláni-beszakadás Аггтелек кәрсті мен Словак кәрстінің басқа үңгірлерімен бірге Дүниежүзілік мұра тізіміне кіреді.