Museum of History and Ethnography in Quba

Құба ауданындағы Тарих-Этнография мұражайы — Құба ауданында, Низами Ғәнҗәви атындағы паркта орналасқан мұражай. Мұражайда сондай-ақ Әзірбайжанның, сондай-ақ Құба ауданның

тарихын көрсететін және туристер үшін қызығушылық тудыратын көптеген экспонаттар бар. 2024 жылдан Құба Тарих-Этнография мұражайына II Қарабах соғысында Қаза болған Әлиев Рәуенің анасы Әлиева Мехрибан ханым жетекшілік етеді

1924–1943

Мұражайдың негізі көрнекті зияткер және дін қайраткері Әхмед Әфәнді Челебизаде арқылы қаланды. Ол 1924 жылы сабақ берген медреседе тарих мұражайын құрды, онда Әзірбайжан тарихына қатысты материалдарды жинады. Экспонаттардың көпшілігі Әхмед Әфәндінің өзіне тиесілі болды. Сонымен қатар, ол басқарма және ұйымдар, жеке тұлғалармен байланыс орнатып, бірқатар заттарды мұражайға беруге қол жеткізді. Бұл заттар арасында ежелгі қолжазбалар мен кітаптар, кілем және кілем бұйымдары, халық қолөнері үлгілері, зергерлік бұйымдар және т.б. болды.

1932 жылдың тамыз айында Құба ауданындағы Атқарушы Комитеттің отырысында "Құба қаласында мұражайдың ұйымдастырылуы туралы" арнайы мәселе талқыланды. Отырыста мұражайдың ұйымдастырылуы мақсатында мамандар әзірлеген тезистер мен жоспар-жобалар қаралды. Екі құжатта да мұражай экспозициясының ұйымдастырылуы бойынша ұсыныстар, сондай-ақ шамамен құрылымы көрсетілген.

Жоспар-жобадан белгілі болғандай, экспозицияның алғашқы бөлімі ауданның табиғатына арналған. Мұнда ауданның және бұрынғы Құба уезіне қатысты әртүрлі карталар, орнатылған, өсімдік әлемі және пайдалы қазбалардан үлгілер көрсетілген.

Келесі бөлімдер аймақтың тарихына, мәдениетіне және этнографиясына арналған. Бөлімдердің атаулары: "Өткен Құба ауданындағы ежелгі мәдениет ескерткіштері", "Құба хандығының құрылуына дейінгі кезеңге қатысты материалдар", "Құба хандығының орыс императоры тарапынан жаулап алынуы", "Комендандық кезеңі" және т.б.

Экспозицияда сондай-ақ "Этнография" бөлімі де қарастырылған. Бұл бөлімде азербайжандықтармен қатар, өңірде тұратын аз санды халықтардың өмірі, дәстүр-әндеттері, қолөнері, әсіресе аймақта кең таралған кілем өнері және мыс өңдеу туралы материалдар көрсетілген. Экспозицияда 1920–1930 жылдары Құбаның мәдениет, білім және шаруашылығын көрсететін материалдар да болған.

Халық білім комиссиясының 14 мамыр 1935 жылғы бұйрығымен Әхмед Челебизаде Құба тарих мұражайының директоры тағайындалды. 1937 жылы ол репрессия құрбаны болып, мұражай жабылды. 1943 жылы Құба қоғамы тарих мұражайының ашылуы туралы Орталық Комитетке хат жазды. Әзербайжан ССРХ Халық Комиссарлары Советінң 04.21.1943 жылғы бұйрығымен Құбада мұражайдың құрылуы туралы шешім қабылданды. Мұражай 1944 жылғы тамыз айында көрнекті ғалым және ойшыл, ақын Аббасқұлы аға Бақихановтың тұратын қазіргі Әрдәбі көшесі, 93 нөмірлі ғимаратында қызметке бастады.

1943–қазіргі

1943–1958 жылдары Әзербайжан Ғылым Академиясының база мұражайы ретінде, 1958–1965 жылдары қоғамдық негізде, 1965 жылдан бастап Әзербайжан Мәдениет министрлігінің қарамағында қызмет етеді.

XIX ғасырдың басында салынған бұл ғимарат Әзербайжан ССРХ Министрлер Советінң 14 мамыр 1981 жылғы №225 шешімімен тарихи ескерткіш ретінде тіркелді.

Uzun jıldar paydalangan muzeydiñ soñğı 4 zalı qazaqlı jağdayda bolğanı üşin 05.05.2010-jılı Mädenïet jäne Turïzm Naýzirligi arqılı muzey ekspozïcïası tamaşaşılar üşin bağlanğan.

Azerbaïjan Mädenïet jäne Turïzm Naýzirligi arqılı 2012-jılı Quba qalasında Nizami atalı park jağasında jaña, zamanaýï standarttarğa säykes muzey binasınıñ qurylywına bastaldı. 2014-jılı binanıñ qurılıwı tolıq ayaqtaldı, ekspozïcïalarda tertip işteri jasaldı. 2 may 2015-jılı mädenïet naziri Äbülfäs Qaraevtiñ qatısıwımen aşw mərasimi bastaldı.

Äserler

Binanıñ jalpï sahası 1620 m2 tüsinedi. 1 zirzäm, 3 köteremden ibarät. Muzeydiñ negizgi jäne kömekshi fondında 10 minden köbïräk eksponat qorğaladı.

Zirzäm: – 3 fond ótï, 1 aşxana, 1 basqarw ótï, 1 basqarw sandıq, 1 nasosxana.

I köterem: – Qorğaw ótï, asılğan, köptegen-bilim bölïmi, 3 qızmet ótï, 1 fond ótï, 1 oqıtw ótï.

II köterem: – Direktor ótï, qabyldaw ótï, demalıq ótï, 5 ekspozïcïa zalı.

III köterem: – 1 konferensïa zalı, 1 qızmet ótï, 4 ekspozïcïa zalı.

II köteremdiñ ekspozïcïa zalındarıqtıqtardı: – 1-şi zal: Qubanıñ tabïğatı, muzey turalı aqparat, Quba turalı aqparat, äreketti aw sahnalardı, bastï adamdardıñ üy şaraları körsetetin äşyalar – 2-şi zal: Eski Qubanıñ sïpattaması, Musa peyğämbär jäne Həzrät baba äñgimeñ sïpattaması, Ağbil türbesiniñ maketi – 3-şi zal: Arxeologïyalıq qazıntıdar kezinde tabılğan saqsı äşyalar, eski silah turları – 4-şi zal: Xan divanıñ sïpattaması, Fätälï xan portreti, eski silah turları, orta äserge jatqan jïyüşşi köýimi – 5-şi zal: Etnografïya bölïmi – XVIII–XIX äserlerdegi türip şaraları, XIX äser qız balası köýimi, Quba xalq äserkerligi nümuneleri (dulusşılıq, misgerlik, xalçaşılıq).

III қабаттың экспозиция залдарындағы мәліметтер: – 1‑шы зал: 1937‑жыл репрессия құрбандары (Құба), алғашқы музей директоры туралы, Құбалы зиялылар бөлімі, соғыс ветерандары бөлімі, алғашқы Құбалы зиялы әйелдер туралы – 2‑шы зал: A. A. Бакиханов туралы бұрыш, өнер бөлімі – 3‑ші зал: күміс, мысдан жасалған тұрмыстық заттардың көрмесі, планетаның 100 жыл еңбек қызметі бар кілемші Зибейда Шейдаева туралы мәлімет және т.б. – 4‑ші зал: Құба кілемдерінің көрмесі, әйел киімі XIX ғасыр, нумизматика, күмістен жасалған әшекей заттары. Мұражайдың құрамында екі филиал музей жұмыс істейді: Амсар ауылында орналасқан A. A. Бакихановтың мемориал-үй мұражайы және Құба қаласында орналасқан Шәһидтер мұражайы.