Nizami Museum of Azerbaijani Literature

Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan ədəbiyyatı muzeyi (Azerbaijani: Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan ədəbiyyatı muzeyi) — 1939 жылы құрылған Бакудағы музей. Ол Ічери Шехердің кіреберісіне жақын, Фонтан алаңынан алыс емес жерде орналасқан. Музейді азербайжан мәдениетінің ең ұлы және бай қазыналарының бірі деп есептейді.

Негізгі мақсаттар

Музейдің негізгі мақсаты – азербайжан әдебиеті мен мәдениеті туралы ғылыми және басқа да материалдарды жинау, зерттеу және сақтау, сондай-ақ осы материалдарды көрмелер мен экспозицияларда көрсету. Музей сондай-ақ ғылыми зерттеулер жүргізеді және кітаптар мен монографияларды жариялайды.

Музейдің тарихы

Музей орналасқан ғимарат 1850 жылы бірқабатты қамал ретінде салынған. 1915 жылы ғимарат “Metropol” қонақүйіне берілді, екінші қабаты қайта құрылды. Содан кейін 1918‑1920 жылдары Әзірбайжан Демократиялық Республикасы Үкіметінің министрлер кабинеті қызметкерлері ғимаратта тұрып, жұмыс істеді; 1920‑30 жылдары Әзірбайжан еңбек одағының советі ғимаратта орналасқан.

1939 жылғы 1 қарашада, Азербайджан ССР Халық комиссары Кеңесінің 4972‑шы бұйрығы бойынша, Парсы ақыны Низами Гәнжавидің 800‑жылдық мерейтойына орай ғимаратта Низами атындағы ескерткіш мұражайы құрылды. Ғимарат Садих Дадашов пен Микаил Хусейнов сәулетшілерінің жобасымен жөнделіп, фасадқа мүсіндер орналастырылды және екі қабат қайта құрылды. Кейін ескерткіш мұражайы Әзірбайжан әдебиеті мұражайына өзгертілді. Мұражайдың ішкі безендірілуін Летиф Керимов жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Парсы ақыны Низами Гәнжавидің 800‑жылдық мерейтойы Ленинград блокадасында атап өтілгенде, мұражай экспозициясының орналастыру жұмыстары жалғасты. 1945 жылғы 14 мамырда, Ұлы Отан соғысының жеңісінен кейін ғана, мұражай қонақтарға ашылды, дегенмен мұражай 1939‑да құрылды.

1959 және 1967 жылдары мұражай екі рет жөнделіп, кеңейтіліп, жаңартылды. 2001–2003 жылдары мұражай тағы да өзгертілді.

2005 жылдың жазында, өткен жылы Әзірбайжан Президенті Ильхам Алиевтің сапары соңында, қосымша жөндеу жұмыстары жүргізілді. Әзірбайжан Республикасы Үкіметі жөндеу жұмыстарына 13 миллион манат бөлді. Мұражай экспозициясының ауданы 2500 шаршы метрге кеңейтілді, негізгі залдардың саны 30‑ға, қосымша залдардың саны 10‑ға артты. Жөндеу жұмыстары алдында мұражай өзінің 120 000 экспонаттан тұратын жинағынан шамамен 1000 экспонатты көрсете алатын; жөндеуден кейін бір уақытта 25 000 экспонатты көрсетуге мүмкіндік алды.

Ғимарат

Мұражайдың жалпы ауданы 2500 шаршы метр, оның 1409 шаршы метрі экспозицияға берілген. Мұражайда 30 негізгі және 10 қосымша залда 3000‑нан астам қолжазба, сирек кітап, иллюстрациялар, портреттер, мүсіндер, миниатюралар, ақындардың естеліктері және басқа да экспонаттар бар. Мұражайдың бір бөлігі кітап дүкені болып табылады.

Музейдің фасадында көрнекті азербайжан ақындары мен жазушыларының мүсіндері келесі түрде орналастырылған: Мұхаммед Фүзулі (мүсіншісі: Ф. Әбдірахманов), Молла Панаһ Вагиф (мүсіншісі: С. Кляцкий), Мирза Фатали Ахундов (мүсіншісі: П. Сабсаи), Хуршидбану Натауан (мүсіншісі: Ю. Трипольская), Жәліл Маммадгулузаде (мүсіншісі: Н. Захаров), және Джафар Джаббарлы (мүсіншісі: С. Кляцкий). Музейдің фондына 120 000 музей экспонаты сақталған.

Экспонаттар

Музейдің ең танымал экспонаттарына парсы тіліндегі Низамидің «Эскәндәр Нәме» қолжазбасы, 1413 жылы жазылған; Фүзулидің «Бангу Бада» (1569) қолжазбасы; және Мирза Фатали Ахундовтың «Пушкиннің өлімі туралы Шығыс өлеңі» кіреді.