Ördögárok utcai Cave

Эрдёгарок көшесі үңгірі (Ördögárok utcai barlang) Венгрияның ерекше қорғалатын үңгірлерінің қатарында болды. Ол Дунай–Ипой ұлттық паркіндегі Будай тау жүйесінде, Будапешттің II ауданында орналасқан. Фазекаш-хедтің (Fazekas-hegy) ең ұзын үңгірі.

Сипаттама

Ол Будапешттің II ауданында, оның ішінде Фазекаш-хед блогының шетінде, Эрдёг-арок (Ördög-árok) аңғарында, Эрдёгарок көшесіндегі 68-ші нөмірлі үйдің алдында ашылады. Ол Эрдёг-арокта, 50012 жер учаскесі нөмірлі аумақта орналасқан. Таудың ең ұзын үңгірі. Үңгір фреатикалық немесе термалды сулы шыққан, оның болжамды түзілу уақыты басқа буда термалды үңгірлерінің уақытымен сәйкес келуі мүмкін. Үңгірге жол ортасында орналасқан телефон шахтасының тек арнайы ашылатын қақпағын ашу арқылы ғана жетуге болады. Оның өткелдері Эрдёг-арокқа жақын жерде, өзен деңгейінен тереңге сіңіп орналасқан. Ұзындығы 45,1 метр, тік созылымы мен тереңдігі 21 метр.

Үңгірдің алғашқы сипаттамасын жасаған Сабо Дюланың пікірі бойынша, үңгірді солтүстік–оңтүстік бағыттағы тектоникалық жарықтар бойымен атылған термалды сулар түзген болуы мүмкін. Түсу бөлігі темірбетон негізге орнатылған бетон сақиналармен жасалып, нөсер су арнасының жанына салынған. Негізден оңтүстік бағытта алғашқы табиғи үңгір қуысы орналасқан, одан батыс бағытта бірнеше метрден кейін үңгірдің табанына дейін созылатын негізгі жарығына жетуге болады. Осымен қатар үңгірдің терең бөліктеріне апаратын айналма өткел де бар.

Үңгірдегі ең тән минерал — кальцит, ол әртүрлі кристалды формада кездеседі. Үңгірге шар тәрізді қуыстар мен басқа термалды су еру пішіндері тән.

Кейбір зерттеушілердің пікірі бойынша, әлі белгісіз бөліктер Эрдёг-арок бұлағының суын карстқа апарған болуы мүмкін. Ол ерекше қорғалатын үңгір болды. Оған Дунай–Ипой ұлттық паркі басқармасының келісімімен және зерттеу мақсатында баруға болады.

Үңгір әдебиетте Ördögárok-utcai-barlang (Takácsné 1990) деген атпен де кездеседі. 1998 жылы әдебиетте үңгір алғаш рет Ördögárok utcai-barlang деп аталған.

Зерттеу тарихы

Үңгір 1989 жылдың жазында Хювёшвёльдьдегі Эрдёгарок көшесінде, эрдёг-аркилық үлкен диаметрлі нөсер су арнасының құрылысы жүргізіліп жатқан кезде ашылды. Жұмыс кезінде, қатты нөсерден кейін, Эрдёгарок көшесіндегі 68-ші нөмірлі жылжымайтын мүліктің алдында, жұмыс арнасының оңтүстік бөлігіндегі (дахштейн әктасында түзілген) қуыста көп мөлшердегі нөсер суы жоғалып кетті, тіпті ағаш бекіту элементтерін де өзімен ала кетті.

Үңгірді зерттеу туралы жеті жылдың зерттеу есептері қолжетімді: 1989, 1990 және 1993 жылдары Erzsébet SC, 1995 және 1996 жылдары Poligon үңгір зерттеу геология гидрология қоғамы, ал 2002 және 2004 жылдары Краус Шандор үңгір туралы айтылатын осындай есеп жасады. Алғашқы, 1989 жылғы зерттеу кезінде ашумен қатар үңгірдің геологиялық зерттеуі де жүргізілді. Үңгірдің алғашқы картасы 1989 жылдың 27 шілдесінде жасалған үңгір өлшеуінің деректерін пайдаланып құрастырылды. Картаны Карпат Йожеф, Кишш Аттила мен Такачне Болнер Каталиннің көмегімен құрастырды. Erzsébet SC-нің 1990 жылы үңгірді зерттеуге рұқсаты болды. 1993 жылы да қуыста ашу жұмысы жүргізілді. Үңгірді Poligon үңгір зерттеу геология гидрология қоғамының зерттеуі алдымен қорғау мақсатында жүргізілді. 1996 жылы үңгірде жаңа бөлік ашылды. Осы кезде ұлғайған үңгірдің картасы құрастырылды. 2002 және 2004 жылдардағы зерттеу есептерінде тек үңгір сипатталған.

Erzsébet SC-нің Сабо Дюла жетекшілігіндегі зерттеу тобы 1989 жылы тек өткелдердің сол кезде белгілі болған соңғы нүктелерінен, сірә, бірнеше бағытта жалғасуы мүмкін екенін, бірақ оларды көп мөлшерде саз балшық толтырғанын анықтай алды. Erzsébet SC зерттеушілері бір тарылған жерді кесіп өтуге 1993 жылдың желтоқсанында әрекет жасады, бірақ сәтсіз болды. Сабо Дюла 1995 жылы, енді зерттеуші ретінде, үңгірге жер бетінің нөсер суының үздіксіз сіңетінін хабарлады, бұл кемшіліктерімен қатар, ашылғаннан бергі жылдарда саз балшықпен бітелген сифонның шайылып кеткені, сондай-ақ бұрын көмірқышқыл газының жоғары концентрациясы бар үңгір ауасының тұрақты түрде тазарғаны сияқты пайдалы жақтарымен де қатар жүрді.

Үңгірдің жай-күйі 1996 жылы одан әрі нашарламады, жер бетінен келетін зиянды әсерлер азайды, мұны үңгіршілердің тұрақты күтім жұмысы да күшейтті. Қоғам зерттеушілері сондай-ақ үңгірдің, сірә, Фазекаш-хедтің ескі тас карьерінде ашылған кішірек үңгірлер мен үңгірді білдіретін құбылыстар бағытында жалғасуы мүмкін екенін анықтады, мұны болжамды жалғасу бағытында тұрған үйлердің шағын ғимарат қозғалыстары туралы хабарламалар да растай алады. Осы жылы үңгірдің жоспар картасы мен ұзына бойы қима картасы жасалды. Карталарды Poligon үңгір зерттеу геология гидрология қоғамы 1996 жылдың 27 қарашасында жоғалтылған нүктелермен жүргізген үңгір өлшеуінің деректерін пайдаланып, Сабо Дюла құрастырды. Карталар үңгірді 1:100 масштабта көрсетеді. Екі карта парағында да солтүстік бағыт белгіленген.

1998 жылдың 14 мамырынан бастап қоршаған ортаны қорғау және аумақты дамыту министрінің 13/1998 (V. 6.) KTM қаулысына сәйкес, Дунай–Ипой ұлттық паркі басқармасының құзырет аймағында, Будай тау жүйесінде орналасқан Эрдёгарок көшесі үңгіріне басқарманың рұқсатымен баруға болады. 2002 жылы Краус Шандор да аймақта өтпелі, бірақ тар өткелдер жүйесі бар деп болжады. Болжамға сәйкес, бұл өткелдер жүйесі Эрдёгарок көшесі үңгірін Фазекаш-хедтің басқа, ішінара қолжетімсіз, термалды сулы шыққан қуыстарымен байланыстырады. Дегенмен, Краус Шандор 2004 жылы Эрдёг-арок жарылым сызығы бойымен түзілген, термалды сулы шыққан өткелдердің үңгір жүйесіне байланысуының нақты еместігін атап өтуді маңызды деп санады.