Pénzes-Csontos Cave

Pénzes-Csontos-barlang — Дунай–Ipoly ұлттық паркінің аумағындағы Pilis тауында, Oszoly жотасында орналасқан үңгірлердің бірі. Ол екі үңгірдің — Pénzes-barlang мен Csontos-barlang-тың — қосылуынан пайда болған. Бұл екі үңгір турист жол көрсеткіштерінде де сипатталған.

Сипаттамасы

Pénzes-barlang-тың кіреберісі Oszoly-дағы Óra-szikla-дан солтүстікке қарай орналасқан екінші үлкен жартас тобының етегінде орналасқан. Жол жүйесі жоғарғы триас дэхштейн әктасында, сірә, фреатикалық жағдайда түзілген, мұны қазан тәрізді еру пішіндері дәлелдейді. Үңгір туралы тек қысқаша сипаттама, оның бір бөлігінің картасы және климаттық өлшеу деректері ғана бар. Құжаттаманы мүмкіндігінше тезірек толықтыру қажет.

Csontos-barlang Pénzes-barlang-тан 3 м жерде, 2 м төменде ашылады. Ұзындығы 6 м бұл үңгір жоғарғы триас дэхштейн әктасында түзілген. Оның толтырмасында қазіргі заманғы сүйек қалдықтары болған. Үңгір туралы тек қысқаша сипаттама, оның картасы және климаттық деректер ғана бар. Pénzes-barlang мен Csontos-barlang бір-бірімен өтпелі түрде байланысып, бір жүйе құрайды.

Бұл үңгір әдебиетте Csontos-barlang (Dely, Mezei, 1974), Csontos barlang (Kordos, 1970), O.IV (Kordos, 1970), Órafaltól É-ra lévő E №1 үңгірі (Kordos, 1970), Pénzes-barlang (Dely, Mezei, 1974) және Pénzes barlang (Kordos, 1970) деген атаулармен де кездеседі. Csontos-barlang деген атау сондай-ақ Csobánka-дағы Csúcs-hegyi Cserepes-barlang-қа да қолданылған.

Зерттеу тарихы

1967 жылы жарық көрген "Pilis útikalauz" кітабында Oszoly жотасының Csobánka-ға қараған батыс беткейінде, орманмен қоршалған әктас жартастардың арасында бірнеше көзге түсе бермейтін қуыс бар екені айтылған. 1969 жылғы "Karszt- és Barlangkutatási Tájékoztató" басылымында жарияланған хабарлама бойынша, 1969 жылдың тамызында "Szpeleológia" үңгір зерттеу тобы Kevély тауларында ұйымдастырған лагерь кезінде Oszoly мен Oszoly беткейіндегі 8 үлкенді-кішілі қуыста бекітілген нүктелер орнатқан. 1969 жылы Kordos László мен Wehovszky Erzsébet Pénzes-barlang-ты бекітілген нүктелер мен кен компасы арқылы өлшеп шықты. Осы өлшеу негізінде Kordos László 1:100 масштабты жоспар картасы мен жайылған бойлық қима картасын сызды. Өлшеу бойынша үңгірдің ұзындығы 16 м, тереңдігі 4 м.

1969 жылы Wehovszky Erzsébet пен Nagy László Csontos-barlang-ты жоғалған нүктелер әдісі мен кен компасы арқылы өлшеп шықты. Осы өлшеу негізінде Wehovszky Erzsébet құрастырған, Kordos László сызған, екі көлденең қимасы бар 1:100 масштабты жоспар картасы мен жайылған бойлық қима картасы жасалды. Өлшеу бойынша үңгірдің ұзындығы 6,5 м, тереңдігі 3 м. 1970 жылдың 22 ақпаны, 22 наурызы және 26 сәуірінде Kordos László мен Welker Péter Pénzes-barlang-тың климатын Ассман типті аспирациялық психрометрмен зерттеді. 1970 жылдың 22 наурызы мен 26 сәуірінде Kordos László Csontos-barlang-тың климатын дәл сол әдіспен зерттеді. 1970 жылдың 22 наурызында Kordos László Pénzes-barlang-тың суын талдады.

"Szpeleológia" үңгір зерттеу тобының 1970 жылғы есебінде Pénzes barlang (O.IV, Órafaltól É-ra lévő E №1 үңгірі) Oszoly-дағы Óra-fal-дан солтүстікке қарай (Margitliget жаққа) орналасқан екінші үлкен жартас тобында ашылатыны жазылған. Үңгірдің екі кіреберісі бар. №1 кіреберіс қалың бұталардың арасында орналасқан, одан үш бағытқа тар жарықтар тарайды. Солардың бірі доп тәрізді қуысқа, содан кейін №1 кіреберістен шамамен 2 м төменде орналасқан №2 кіреберіс ретінде жер бетіне шығады. Үңгір жоғарғы триас, ақ, тығыз дэхштейн әктасында түзілген. №1 кіреберісте тасты, №2 кіреберісте шірінді толтырма бар. Ол, сірә, ыстық су әсерінен пайда болған. Қар еріген кезде қатты тамшылау байқалады, басқа уақытта тек сылдыраған су ғана бар. Үңгірді аралау үшін жабдық қажет емес. 1969 жылы Szenthe István үңгір туралы алғаш айтқан, содан кейін сол жылы "Szpeleológia" үңгір зерттеу тобы оны зерттеп, өлшеп шыққан.

Csontos barlang Pénzes-barlang-тан солтүстікке қарай шамамен 3 м жерде ашылады. Ол жалғыз, төмен қарай бағытталған, құбыр тәрізді, тарылатын жолдан тұрады. Үңгір жоғарғы триас, ақ, тығыз, қалың қабатты дэхштейн әктасында түзілген. Оның түбін шірінді толтырып тұр, ішінде қазіргі заманғы сүйектер көп. Ол, сірә, ыстық су әсерінен пайда болған. Үңгір толығымен құрғақ. Оны аралау үшін жұмыс киімін киіп, шам пайдалану ұсынылады. 1969–1970 жылдары үңгірді "Szpeleológia" үңгір зерттеу тобының мүшелері зерттеді. Есептің қосымшасына екі үңгірдің 1969 жылы жасалған карталары енгізілген.

1974 жылы жарық көрген "Pilis útikalauz" кітабында, Pilis тауы мен Вишеград тауларының үңгірлер тізімінде (19–20 беттер) Pilis тауы мен Вишеград тауларының үңгірлерінің арасында Oszoly үңгірлері мен Csontos-barlang та бар екені айтылған. Pilis тауының үңгірлерін сипаттайтын бөлім бойынша, Csobánka үстінен көтерілетін Oszoly жартастарының арасында он сегіздей кішкентай үңгір бар. Оларды "Szpeleológia" үңгір зерттеу тобы жүйелі түрде карталап, зерттеген. Бұл кішкентай үңгірлердің көпшілігі онша көрікті емес, бірақ оларды атап өту қажет, себебі туристер, әсіресе жартасқа өрмелеушілер жиі баратын Oszoly жартас қабырғаларында және олардың маңында кейбіреулері түнеуге өте қолайлы орын болып табылады. Óra-fal-дан солтүстікке қарай көтерілетін екінші үлкен жартас тобында, қалың бұталардың арасында Pénzes-barlang-тың екі кіреберісі ашылады. Үңгір тар жарықтар мен бір доп тәрізді қуыстан тұрады. Дэхштейн әктасында түзілген, ұзындығы 16 м бұл қуыс сөзсіз ыстық су әсерінен пайда болған. Pénzes-barlang-тан солтүстікке қарай 3 м жерде Csontos-barlang-тың ұзындығы 6,5 м, құбыр тәрізді, төмен қарай еңіс қуысы орналасқан. Csontos-barlang-тан шамамен 10 м төменде Denevéres-barlang-тың кіреберісі ашылады.