Seyitömer Höyük

Сейитөмер төбесі — Кютахья облыс орталығынан құс ұшысымен 24-25 шақырым солтүстік-батыста, Сейитөмер ауылының солтүстік-батысына түсетін төбе. Ол ТКИ (Түркия көмір істері) мекемесі болып табылатын Сейитөмер Линьит кәсіпорны басқармасының (СЛИ) резерв жерінің ішінде орналасқан. Төбенің көлемі 150 x 140 метр, биіктігі 24 метр. Төбенің ең үстінде шамамен 2 мың шаршы метрге жуық тегіс алаң бар.

Қазба жұмыстары

Сейитөмер Линьит кәсіпорнының қаржыландыруымен жүргізілген қазба жұмыстары 1989 жылы басталған. Алғашқы жылғы қазбаларға Ескішехир мұражайынан Н. Айдын, 1990-1992 жылдардағы қазбаларға Афьон мұражайынан А. Топбаш, ал 1993 жылғы қазбаға сол мұражайдан А. Иласлы жетекшілік еткен. Қазба жұмыстары біраз уақыт тоқтатылып, 2006 жылдан бастап Думлупынар университетінің археология бөлімі тарапынан қайта жалғастырылған. Қазба жұмыстарын сол университеттен профессор, PhD А. Неджат Бильген басқарады.

Қабаттасу

Ең төменгі, яғни ең көне мәдени қабат Кеш энеолит – Ерте қола дәуірінің өтпелі кезеңі болып табылады деп көрсетілген. Оның үстінде Ерте қола дәуірінің II кезеңі орналасқан. Ең жоғарғы қабаттарда б.з.д. II мыңжылдық, Рим, эллиндік, классикалық, архаикалық және Фригия қоныстары байқалады. Алғашқы қоныс Ерте қола дәуірінің қонысы болғаны, өзен жағасында орналасқаны және Хетт дәуірінде қорғанмен қоршалғаны көрінеді. Фригия дәуірінде де қалың әрі биік қорған қонысты қоршап тұрған. Төбенің қоныстануы 5 мың жыл бұрынғы кезеңге дейін созылып, қола дәуірінде, Ахемен, эллиндік және Рим дәуірлерінде қарқынды қоныстанғаны түсінікті болып тұр. Сонымен қатар б.з.д. II мыңжылдықтың бірінші ширегіне жататын Орта қола дәуірінің қонысының (Ассур сауда колониялары дәуірі) б.з.д. шамамен 1800 жылдары жер сілкінісінен қирап, өртенгені анықталған.

Жәдігерлер

Төбеден табылған қыш ыдыс жәдігерлері маңызды. Ерте қола дәуірінің II кезеңінің соңынан III кезеңінің соңына дейін пайдаланылған бұл қыш ыдыстардың Ішкі Батыс Анадолыдағы қыш ыдыс өндірісінің дамуын түсіндіретіні айтылады. Сейитөмер төбесінің өрт іздері бар қабаттарынан табылған бұл топ бұйымдардың Ескішехир жазығынан Чанаккале маңына дейін таралғаны белгілі.

Ерте қола дәуірінде қыш ыдыстар қолмен қалыптастырылса, кейінірек тас пен саз қалыптарда жасалғаны көрсетілген. Анадолыда б.з.д. III мыңжылдықта керамика өндірісінде қалып қолданған жалғыз қоныстың Сейитөмер төбесі болғаны, археология әдебиетінде керамика жасауда қалыптың ең ерте қолданылуы да осы қоныста байқалған.

Қазба жұмыстары кезінде Ерте қола дәуірінің соңғы кезеңдеріне жататын, темір қорытуда пайдаланылған пештер, шеберханалар және темір құймалар табылған.

Күйдірілген саздан жасалған ұршықбастардың (тоқыма станоктарында қолданылатын салмақтар) көптеп табылуы қонысты дамыған тоқыма өндірісінің болғанын көрсетеді.

Қоныстағы наным жүйесі Ерте қола дәуірінен бастап Ана құдай-ана культі болған, алайда Рим дәуірінде Ана құдай-ананың орнын Зевс культі басқан.

Қазба жұмыстары кезінде табылған жәдігерлер Думлупынар университетінің ректорат ғимаратындағы арнайы Думлупынар университеті мұражайында көрмеге қойылған. Жалпы саны 1381 зерттеу және түгендеу жәдігері көрмеленген мұражайда сонымен қатар макеттер мен ақпараттық стендтер бар. Сейитөмер төбесі жәдігерлер жағынан Түркияның ең бай төбелерінің бірі болып саналады.

Жәдігерлердің ішінде Ассур сауда колониялары дәуіріне тиесілі балғабас мөрдің өте маңызды жәдігер екені атап көрсетіледі. Алайда бірнеше ірі мұражайда ғана көрмеленген бұл мөр түрінің әлемде оннан аспайтыны айтылады.

Қазба жұмыстары кезінде табылған қыш ыдыс жәдігерлерінде байқалатын әртүрлі типологиялар Сейитөмер төбесінің Орта Анадолы, Сирия және Месопотамиямен сауда байланыстары желісінде болғанын көрсетеді.