Susuz Han

Сусуз хан — Бурдур қаласының оңтүстігінде, аттас түрік облысында орналасқан Селжұқтар дәуіріндегі керуен-сарай.

Орналасқан жері

Хан Бурдур облысының Буджак ауданындағы Сусуз елді мекенінде, Буджак аудан орталығынан шамамен он шақырым оңтүстікке қарай, Афьонкарахисардан Бурдур арқылы Антальяға баратын D-650 халықаралық тас жолынан бір шақырым шығысқа қарай орналасқан. Бұл Антальяны Рум селжұқтары сұлтандығының астанасы Коньямен байланыстырған ежелгі жолдағы үшінші хан. Одан бұрын Эвдир хан мен Кыркгөз хан орналасқан. Одан он бір шақырым солтүстікке қарай Инжир хан жалғасады.

Құрылыс тарихы

Керуен-сарай, болжам бойынша, сұлтан II Гияседдин Кейхүсрев тұсында, 1237-1246 жылдар аралығында салынған. Мерзімдеу стилистикалық белгілер бойынша жүргізілді. Портал сәнінің Ағзыкара хан мен Инжир хан порталдарына ұқсастығы 13 ғасырдың екінші жартысына меңзейді. Сәулеттік ерекшеліктерді ескере отырып, зерттеушілер ханды жалпы осы сұлтанға жатқызады. Есіктің үстінде болуы мүмкін құрылыс жазуы бүгінде жоғалған. 2008 жылдың күзінде Бурдур археология музейі мен Коньядағы Селчук университеті қазба жұмыстарын жүргізді. Түрлі дәуірлерге жататын тиындар, металл бұйымдар мен керамика табылды. 2009-2013 жылдары хан күрделі түрде қалпына келтірілді.

Сипаттамасы

Батысқа қаратып салынған хан бастапқыда қызмет көрсетілетін ашық аулаға және жолаушыларды орналастыруға арналған жабық бөліктен тұрған. Ашық бөліктен ештеңе сақталмаған. Батыс алдыңғы қасбетте үш жерде аулаға қоршау болғанын көрсететін жалғасқан қабырғалардың қалдықтары көрінеді. Қасбеттің сол жағында қабырғадан бірқатар консольдер шығып тұр, оларға, мүмкін, ешқашан аяқталмаған шатыр жалғасуы тиіс болған.

Жабық бөлігінің өлшемі шамамен 28 × 30 метр. Ішкі кеңістік үш нефке бөлінген, оның ішінде орталық неф едәуір тар. Оған көлденең, солтүстіктен оңтүстікке қарай, кеңістік бес нефке бөлінеді. Нефтер доғалармен үзілген, төртбұрышты тіректері бар қабырғалармен бөлінген. Орталық неф пен көлденең нефтер бесік тәрізді аркамен жабылған, ортасында төрт пандентив үстінде күмбез құрайды. Сырттан күмбез сегізқырлы фонарьмен қоршалған, оның үстінде ұшына қарай ұлу тәрізді қабырғалары бар дөңгелек күмбез орналасқан. Ішкі кеңістік он екі терезеден жарық алады: біреуі күмбезде, солтүстік және оңтүстік қабырғаларда бестен саңылау терезе, батыс қабырғада біреу. Сыртқы қабырғалар түрлі негізгі пішінді — дөңгелек және көпқырлы — сегіз мұнарамен нығайтылған. Олардың солтүстік және оңтүстік жағында екіден, шығыс жағында екеуі және аралық бұрыштарда екеуі бар.

Әсерлі портал жоғары сапалы тас қашау жұмыстарымен бай безендірілген. Оны гүлді және геометриялық мотивті бірнеше жолақ қоршап тұр. Есіктің үстінде мукарнастың бес қатары өткір доғаға ұласады, ол нәзік өрнектелген жолақтан құралған. Ол қос капительді екі жарты бағанаға сүйенеді. Есіктің оң және сол жағында мукарнаспен безендірілген екі ойық бір-біріне қарама-қарсы тұр. Оларды жылан жолақты доға қоршаған, ал ол өз кезегінде бірінің үстіне бірі қойылған екі капительді бағаналарға сүйенеді. Ұшында жолақтар екі айдаһарды бейнелейді, олар бір-біріне қарсы тұрып, ашық аузымен бірге дөңгелек затты ұстап тұр. Олардың құйрықтары қанаттарымен ширатылған және жылан жолағына жалғасады. Доға ұшының үстінде биік бедерлі екі періште бейнесі көрінеді, олар бір-біріне қарай ұшып бара жатқан сияқты. Періштелердің алға созылған қолдарының арасынан бір тас алынып тасталған, онда не болғаны енді анықталмайды.