Szoplák-völgyi Cave

Szoplák-völgyi үңгірі — Дунай-Ipoly ұлттық паркіндегі Pilis тау жотасында, Pilisszentkereszt елді мекенінде орналасқан үңгірлердің бірі.

Сипаттама

Бір ғана залдан тұратын кең тас қуыс Pilisszentkereszt поселкесінің шет аймағында, күшейтілген қорғауға алынған аумақта, Vaskapu алқабының жоғарғы тармағынан БОБ бағытында 70 м жерде, алқаптың оңтүстік жағында, алқап табанынан шамамен 8 м биікте орналасқан. Ірі үңгір кіреберісі алыстан да жақсы көрінеді, оңай байқалады. Триас әктасында пайда болған үңгірге еріген және мұздап-еруге ұшыраған қабырға беттері бірдей тән. Үңгірде кішкентай шар тәрізді қуыстар, кішкентай мұржа тәрізді жол және шамамен 2 м ұзындықтағы, біртіндеп тарылатын құбыр тәрізді жол бар. Түзілімдерге кедей қуыста аздаған тамшытас пен бұршақ тас байқалады. Құрғақ, рұқсатсыз, негізгі спелеологиялық жабдықпен қаралатын үңгір түнеуге қолайлы, оны, көрінгеніндей, кейбіреулер пайдаланады да.

Әдебиетте бұл үңгір алғаш рет 1984 жылы Szoplák-völgyi-barlang деп аталды. Әдебиетте үңгір Szoplak-völgyi-barlang (Mezei 1967), Szoplakvölgyi barlang (Láng 1953), Szoplákvölgyi barlang (Bertalan 1976), Vaskapu-barlang (Mezei 1967) және Vaskapuvölgyi barlang (Láng 1953) деген атаулармен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

1953 жылғы Földrajzi Értesítő басылымындағы, Láng Sándor жазған зерттеуде Szoplakvölgyi үңгірі Vaskapu мен Szoplak арасындағы алқапта батыс жақта орналасқаны айтылады. Бұл ескі бұлақ үңгірі құрғақ өзен арнасынан шамамен 10 м жоғары орналасқан. Солтүстік-батысқа қараған кіреберісі бар тас қуыстың негізі 3×4 м, биіктігі 2 м. Тас қуыстан сағат 8 бағытында 3 м ұзындықтағы, бітеліп бара жатқан және ішке қарай сәл еңіс бүйір тармақ басталады. Маңындағы жартас қабырғаларында көптеген түлкі іні кіреберісі бар. Басылымдағы 6-суретте, Pilis тауының бойлық қима картасында Pilis тауындағы үңгірлердің шамамен географиялық орналасуы көрінеді. Сызбада Vaskapuvölgyi үңгірінің географиялық орналасуы байқалады. 9-суретте Szoplakvölgyi үңгірінің жоспар карта-сызбасы көрсетілген. Карта-сызбаны жасау үшін үңгірді Láng Sándor өлшеп, содан кейін Márkus сол өлшеу негізінде үңгірдің карта-сызбасын салды.

1967 жылы жарияланған «Pilis útikalauz» атты кітапта Szoplák-völgyi Rókalyuk маңында, Vaskapu алқабының беткейінде 6 м ұзындықтағы, қатты бітелген, құрғақ әрі бұзылып жатқан Szoplak-völgyi-barlang (Vaskapu-barlang) орналасқаны, оның маңында бұталар арасында көптеген кішірек қуыстар жасырынып жатқаны жазылған. 1974 жылы шыққан «Pilis útikalauz» атты кітапта, Pilis және Visegrád тау жоталарының үңгірлер тізімінде (19-20 беттер) Pilis және Visegrád тау жоталарының үңгірлері арасында Vaskapu алқабы үңгірлері бар екені айтылады. Pilis тау жотасының үңгірлерін сипаттайтын бөлімге сәйкес, орман үйшігінің қасынан көк шаршы белгілі туристік жол Vaskapu алқабына бұрылады, содан соң шамамен жарты км өткен соң, жолдың жанындағы жартасты тау беткейінде қуыстар мен кішкентай үңгірлердің бүкіл қатары кездеседі. Бұлар — өз мөлшерімен, тамшытастарымен және қызық пішіндерімен ерекшеленетін Pilis үңгірі бар Vaskapu алқабы үңгірлері (тас қуыстары, жартас ойықтары).

1976 жылы аяқталған «Magyarország barlangleltára» атты қолжазбада Pilis тау жотасында, Pilis жотасында, Pilisszentlélek (?) елді мекенінде Szoplákvölgyi үңгірі орналасқаны айтылады. Vaskapu мен Szoplak арасындағы алқапта, Vaskapu алқабы мен Szoplak жолының (көк шаршы белгісі) тармақталу жерінде, шамамен 10 м биікте үңгір кіреберісі орналасқан. Үңгір 6 м ұзын, 4 м ен және 2 м биік. Бұрынғы бұлақ үңгірі қазір көбіне тас қуысқа ұқсайды. Қолжазбаның үңгірді сипаттайтын бөлігі 2 басылым негізінде жазылған. 1984 жылы шыққан «Magyarország barlangjai» атты кітаптың ұлттық үңгірлер тізімінде Pilis тау жотасының үңгірлері арасында бұл үңгір Szoplák-völgyi-barlang деген атпен көрсетілген. Тізімге қоса берілген, Dunazug тау жотасының үңгірлерінің географиялық орналасуын көрсететін 1:500 000 масштабты картада үңгірдің географиялық орналасуы көрінеді.

Kárpát József 1990 жылы жазған қолжазбаға сәйкес, Szoplák-völgyi-barlang (Pilisszentkereszt) Pilis үңгірінен солтүстік-батысқа қарай 200 м жерде, Vaskapu алқабының тармақталу жерінен БОБ бағытында 80 м жерде, теңіз деңгейінен 535 м биіктікте орналасқан. Үңгір кіреберісі алқаптың оңтүстік жағында, 8 м салыстырмалы биіктікте, көзге түсетін жерде орналасқан. Бір ғана залдан тұратын кең тас қуыстың ұзындығы 5 м, ені 4,4 м. Оның артқы бөлігінде еріген, құбыр тәрізді жол басталады, ол 2 м өткеннен кейін тарылады. Оның қабырғаларын коррозиялық пішіндер бөлектейді, алдыңғы жағында шатырға қарай кішкентай соқыр мұржа созылады. Үңгірде бірнеше тамшытас бар. Қуыс табанының жартысы тұтас жыныстан тұрады. Түнеуге қолайлы үңгір құрғақ, ал оның толтырмасы қурай жапырақ пен шіріндіден тұрады. Қолжазбаға Szoplák-völgyi-barlang жоспар картасы мен көлденең қима картасы қосылған. Жоспар картада көлденең қиманың орналасуы көрінеді. Сызушының есімі және жасалу күні белгісіз. Карта парағында солтүстік бағыты белгіленген. Карталар үңгірді 1:100 масштабында көрсетеді.

Kárpát József 1991 жылы жазған жинақта Szoplák-völgyi-barlangтың (Pilisszentkereszt) ұзындығы 5 м, тереңдігі 0 м екені айтылады. 1991 жылы шыққан туристік нұсқаулықта 1974 жылғы нұсқаулықтағы Vaskapu алқабы үңгірлерін сипаттайтын бөлім қайталанған, тек айырмашылығы — орман үйшігінің қасынан енді қызыл белгілі туристік жол Vaskapu алқабына бұрылады делінген. 1996 жылғы үңгір күні туристік нұсқаулығында Vaskapu алқабы үңгірлері, тас қуыстары мен жартас ойықтары арасында мөлшері жағынан да, қызық пішіндері мен тамшытастарымен де Pilis үңгірі ерекшеленетіні айтылады. 1997 жылдың мамырында Kraus Sándor Pilis үңгірінің маңындағы қуыстардың географиялық орналасуын көрсететін жоспар сызбасын салды. Сызбада Szoplak-völgyi деп белгіленген үңгірдің географиялық орналасуы көрінеді. Kraus Sándorдың 1997 жылғы есебінде 1997 жылға дейін де белгілі болған Szoplak-völgyi-barlangтың 1997 жылға дейін де картасы болғаны айтылады. Есепке 1997 жылы жасалған жоспар сызбасы қосылған.