Tillya Sheikh Mosque

Тилляшайх мешіті — Ташкенттегі танымал шейх Тилляшайх тарапынан, XIX ғасырдың соңы — XX ғасырдың басында, нақтырақ 1890—1902 жылдары салынған. Тилляшайх мешіті біраз уақыт қызмет еткеннен кейін Ресей империясы тарапынан жабылған. Мешіт 1945 жылғы 7 мамырда қайта ашылған. Мешіт 1955—1963 жылдары шебер Ширин Муродов тарапынан жөнделген. 2007 жылы Хастимом кешені салынған кезеңде сәулет ескерткішінің айналасындағы елеулі ескерткіштер де жөнделген.

Шейх туралы

Тилляшайх Хожа Убайдулла Ахрор ұрпақтарынан болып, Ташкенттің Парчабоф ауданысында туған. Ол жасынан сауда-саттықпен айналысып, кейінірек табысты саудагер болып жетіледі. Ол Қытайдан қой алып келіп сатуымен айналысып, бір жылдық пайдасынан осы мешітті салдырып, мұсылмандарға қайырымдылық жасайды. Тилляшайх шөжірлер дәуірінде өз отбасымен Шығыс Түркістанға кетуге мәжбүр болып, сол жерде қайтыс болады. Оның қайтыс болған жылы белгілі емес.

Ішкі және сыртқы көрінісі

Сәулет ескерткіші өз дизайнымен өз дәуірінде салынған басқа мешіттерден ерекшеленеді. Құрылыс төртбұрышты, күмбезді, мешіттің екі жағында үлкен емес мұнаралар бар, мешітке арка арқылы кіріледі. Аркалардың саны 3. Мешіттің сыртқы бөлігі безендіруден бос, оның екі жағында мешітке жарық түсуін қамтамасыз ету үшін терезелер (18 дана) орнатылған. Мешіттің ішкі стилі сыртқы стилінен мүлде өзгеше, оның ганч нақыштары, гүлді безендірулер адамды таңдандырып тартады. Мешіт ішіндегі күмбезді нақыштар да өз нәзіктігімен басқалардан ерекшеленеді. Мешітті жарықтандыру мақсатында шамдар да орнатылған. Бұл құрылыс ұлттық сәулет дәстүрлерін өзінде жинақтаған, «Чор» стилінде, есіктері болса хотамкори стилінде салынған. Сәулет ескерткішінің өзіне тән жағы — оның сыртқы түрінде ешқандай безендіруді көрмейміз, бірақ мешіттің ішкі және сыртқы бөлігі безендірулерге байлығы арқылы ерекшеленеді.

Қазіргі уақытта

Өзбекстан Республикасы Тәуелсіздікке жеткен соң, көптеген сәулет ескерткіштері қатарында, Tllashayx масжиди де жөндеуден өтті. Атап айтқанда, Hastimom кешені құрылыс кезеңінде (2007 жыл) сәулет ескерткішінің айналасындағы назар аударуға тұрарлық ескерткіштер де жөнделді. Сонымен қатар, масжид UNESCO ұйымы тарапынан Әлемдік мұра тізіміне енгізілді.