Vaskapui Bivak Cave

Vaskapui Bivak-barlang — Дунай-Ипой ұлттық паркіндегі Pilis тауларында, Pilisszentkereszt елді мекенінде орналасқан үңгірлердің бірі. Үңгір туристік нұсқаулықтарда да сипатталған.

Сипаттамасы

Vaskapui Bivak-barlang Pilisszentkereszt елді мекенінің шетінде, қатаң қорғалатын аумақта орналасқан. Ұзындығы 16 м үңгір Vaskapu жартасының Nagy-sziklakapu («Үлкен жартас қақпасы») қиясынан оңтүстікке қарай 10 м жерде орналасқан. Жоғарғы триас дәуіріндегі дахштейн әктасында фреатикалық жағдайда пайда болған үңгірдің екі кіреберісі бар, бірақ кіреберістер арасындағы өтуге тұтас тау жынысының өтпейтін тарылған жері бөгет болады. Үңгірдің дерлік көлденең, ыңғайлы өтуге болатын дәлізін коррозиялык микропішіндер мен суык сулы бұршақтастар көркейтеді. Үңгір толығымен құрғақ, ал оның толтырмасы құрғақ жапырақ, қарашірінді және аз мөлшерде тау жынысы қоқысы. Үңгір 3–5 адамға ыңғайлы бивак орны, оны жиі келетін жартасқа өрмелеушілер әдетте пайдаланады да. Жетуге оңай үңгірге рұқсатсыз, негізгі үңгіршілік жабдықты қолданып баруға болады.

Үңгір әдебиетте алғаш рет 1990 жылы Vaskapui Bivak-barlang деп аталды. Әдебиетте үңгір сондай-ак Bivak-barlang (Kraus 1997) және Vaskapui Róka-lyuk (Kárpát 1990) деген атаулармен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

1913 жылы жарияланған «Pilisszentkereszt és környéke» атты кітапта Vaskapu қиясының үлкенірек қақпасының түбінде ішкерілей кеңейетін қуыс бар екені, ол ауа-райының қиындықтарынан (мүмкін түнде де) жақсы паналауға жарайтыны жазылған. Turisták Lapja журналының 1931 жылғы санында жарияланған, Bekey Imre Gábor жазған зерттеуде Csévi-barlang үңгіріндегі қазба жұмысынан кейін Pilis тауларының қалған үңгірлерінде ежелгі адам іздерін зерттеу мағынасыз болып көрінгені айтылады. Vaskapu қиясының екі саңылауының астындағы кіші үңгірде бұл олай емес, себебі ол тек географиялық қызығушылық тудыратын үңгір. Kadić Ottokár жазған, 1952 жылы аяқталған қолжазбаға сәйкес, Vaskapu қиясының үлкен қақпасының ішінен тау ішіне қарай тар, ирелеңдеген түлкі-ін басталады.

1967 жылы жарияланған «Pilis útikalauz» атты басылымда Vaskapu қиясының үлкенірек саңылауы бар жартас қақпасының түбінде кіші бүйір қуыс бар екені айтылады. 1974 жылы жарияланған «Pilis útikalauz» атты кітапта 1967 жылғы нұсқаулықтағы, Vaskapui Bivak-barlang-қа қатысты сілтеме қайталанған. 1976 жылы аяқталған, Bertalan Károly құрастырған қолжазбада Pilisszentkereszt-тегі Vaskapu қиясының төменгі қақпасының түбінде кіші үңгір бар екені айтылады. 1989 жылғы желтоқсанда Kárpát József, Gyombolai Gábor және Madár Marianna үңгірді өлшеді, содан кейін осы өлшеуді пайдаланып Vaskapui Bivak-barlang үңгірінің жоспарлық картасы мен көлденең қима картасы жасалды. Карталар үңгірді 1:100 масштабта көрсетеді. Жоспарлық картада көлденең қиманың үңгірдегі орны көрсетілген. Карта парағында солтүстік бағыт белгіленген.

Kárpát József 1990 жылы жазған қолжазбаға сәйкес, Vaskapui Bivak-barlang үңгірінің (Pilisszentkereszt) кіреберісі Nagy-sziklakapu-дан (Vaskapu) оңтүстікке қарай 10 м жерде, биіктігі шамамен 20 м жартас қабырғасының түбінде орналасқан. Іс жүзінде көлденең үңгірдің ұзындығы 8 м. Дахштейн әктасында тік бұрышпен оңға қарай бұрылатын, ыңғайлы өтуге болатын дәліз пайда болған, оның қабырғаларын суык сулы шығу тегі бар бұршақтастар мен коррозиялык шығу тегі бар микропішіндер көркейтеді. Толығымен құрғақ үңгірдің толтырмасы құрғақ жапырақ, қарашірінді және аздап тау жынысы қоқысы. Үңгірдің басында опырылмалы бүйір қуыс ашылады. Онда шамамен 3–5 адам ыңғайлы жағдайда лагерь құра алады (бивак жасай алады). Қолжазбаға Vaskapui Bivak-barlang-тың 1989 жылы жасалған карталары енгізілген.

Vaskapui Róka-lyuk (Pilisszentkereszt) осы уақытка дейін сипатталмаған. Бұл үңгірдің биіктігі 1 м, ені 0,6 м кіреберісі Nagy-sziklakapu-ның оңтүстік тірегінің түбінде орналасқан. Оның сәл ирелеңдеген, ұзындығы 2,5 м жолының соңы тарылады. Түзілімсіз, құрғақ қуыстың толтырмасы құрғақ жапырақ, қарашірінді және аздап тау жынысы қоқысы. Оның соңы Vaskapui Bivak-barlang үңгірінің түпкі нүктесіне жақындайды, бірақ тұтас тау жынысындағы тарылу мен толтырмаға байланысты өту мүмкін емес.

1991 жылы жарык көрген нұсқаулықта 1974 жылғы нұсқаулықтағы, Vaskapui Bivak-barlang-қа қатысты сілтеме қайталанған. Kárpát József 1991 жылы жазған жинақта Vaskapui Bivak-barlang (Pilisszentkereszt) үңгірінің ұзындығы 8 м, тереңдігі 0 м, ал Vaskapui Róka-lyuk (Pilisszentkereszt) үңгірінің ұзындығы 3 м, тереңдігі 0 м екені айтылады. 1997 жылғы 4 мамырда Regős József 1989 жылы салынған жоспарлық картаны толықтырды.

1997 жылы Kraus Sándor Vaskapu қиясындағы үңгірлердің географиялық орналасуы көрсетілген жоспар-схема сызды. Суретте Vaskapui Bivak-barlang (Bivak-barlang) үңгірінің географиялық орналасуы көрінеді. Kraus Sándor-дың 1997 жылғы есебінде 1997 жылға дейін де белгілі болған, дербес емес және қауіп төнген Vaskapui Bivak-barlang үңгірінің 1997 жылға дейін де картасы болғаны жазылған. Есепке 1997 жылы жасалған жоспар-схема енгізілді. 2005 жылы жарияланған «Magyar hegyisport és turista enciklopédia» атты басылымда Мажар альпинизм нұсқаушылары қоғамының Pilis тауларындағы Vaskapu жартасқа өрмелеу мектебінде, Bivak-barlang үңгірінен солға қарай, қабырға қыры бойымен жүретін өрмелеу жолының ортасын кесіп өтетін жиекте Elsik Álmos есіміне арналған кіші мыс тақтайша орнатылғаны айтылады.