Yunus Khan Mausoleum

Yunusxon maqbarası – Toshkenttegi arxitekturalıq ескерткіш (XV ғасыр); Oʻzbekiston xalqaro islom akademiyası аумағында орналасқан. 1487 жылы Toshkent hokimi Yunusxon vafotından кейін Shayx Xovandi Tohur qabristonında Yunusxonning o‘g‘li Ahmadxon (Olachaxon) tomonidan qurdırылған деп tahmin etiladi, qurılıs kейingi davrlarda da жалғастырылған. Maqbara төртбұрышты (21,2×22 м), peshtoqgumbazlı, үлкен бөлме (7×7 м), екі жағында қос қабатты hujralardan ibarat. Binanın сыртқы gumbazi, peshtoq rаvоgі (XIX ғасырда) бұзылып кеткен, bezakları сақталмаған, bina бірнеше рет taʼmirlangan. Xonaqohтың ішкі бөлігіне ganchkori naqshlar, muqarnaslar işlengen. 1970-жылдардың соңында Yunusxon maqbasının vayron болған бөліктері tiklandi; 1999—2005 жылдарда qata taʼmirланды.

Poshshoxon Toʻraxoʻja және оның ұлы Eshontoʻraxoʻja 1913 жылы мазардың оңтүстік жағасында мұнара құрады. Бұл мұнараның жанында, жыл сайын діни рәсімдерге қатысу үшін келген орыс шыновниктеріне шипон жасатып береді. Бұл көріністегі шипондар 4 дана тұрады.

Yunusхан мазарының жанында осы атаумен аталатын бір медресе және екі мешіт салынған. Екі мешіттің аты Ғариббой және Саидазимбой деп аталған. Бұл мешіттерді екі ірі саудагер салдырып, өздерінің атымен атаған. Ағашпен байланысты жұмыстарды кейінірек «Ватан» кинотеатрының құрылысын жүргізген Ташкенттен келген Саидазим Усманов жасаған.

1894‑жылы қабір мен қақпа арасындағы «Xotin» мешіті салынған. Мешіт белгілі уақытқа шахмат клубы және кітапхана қызметтерін де атқарған. Мешіт ХХ ғасырдың ортасында бұзылған. Кейбір дереккөздер бұл мешітті 1932‑жылы басқа жерге көшірілген деп айтады.

Тарихы

Yunusxon 1485‑жылы Ташкентті толықтай өз игілігіне алып, Ташкентті астана ретінде белгілейді. Екі жылдан кейін хижра 892‑жылы фалад ауруымен қайтыс болады. Оның ұлы Махмуд әкесіне арнап осы мазарды салдырады. Мазардың қабырғаларында, қазір өшіп кеткен, бірақ осылай жазылған еді:

«Хазрат Юнусхон 818-хижрий жылы туған, 892-хижрий жылы қайтыс болды. Ол 74 жыл өмір сүрген. Мазар 979-хижрий жылы бұзылған»

Жазу барысында жазылған өлеңде Бобохожа тарапынан 1584 жылы қайта жөнделгені айтылған. Сол мәлімет XVI ғасырда Хофиз Таниш тарапынан жазылған «Abdullanoma» шығармасында да жазылған.

Археологиялық бақылаулар

Археолог Массонның 1942 жылы өткізген зерттеулері нәтижесінде олар сүйек қалдықтары мен табылған заттардың аздығынан бұл жерде адамдар тығыз тұрып жатқан жоқ және жер қабаты бойынша мазар аумағы бақ болғанын анықтады. Бұдан мазар қала қамалынан сыртында орналасқанын анықтады. 1967 жылы Ртвеладзе тарапынан өткізілген археологиялық зерттеулер де бұны дәлелдеді.

Археологиялық зерттеулерде мазар ішінде жерлеу қоры немесе сүйек қалдықтары табылмаған. яғни дене бұл жерге зарықпаған. Кейбір аңыздарға сәйкес Юнусхон денесі Моңғолистанға алып кеткен деп айтылады, бірақ бұл аңызға дәлел келтірілмеген.