Alahan Monastery

Алахан монастыры (түркчө: Koja Kalessi) — Кичи Азиянын түштүгүндөгү (азыркы Түркиянын Мерсин провинциясы) Исаврия тоолорунда жайгашкан, V кылымга таандык бинаалардын комплекси. 4000 фут бийиктикте жайгашкан бул комплекс Калyкадн өрөөнүнүн үстүндө 3000 фут бийиктикте турат жана Гечимли айылынан бир сааттык басуу алыстыгында. Көптөгөн булактарда монастырь деп аталса да, бул аталыш талаштуу жана кийинки изилдөөлөр аны куттуу орундарды зыярат кылуучу ыйык жай деп эсептейт. Комплекс эрте Византиялык архитектуранын өнүгүшүндө маанилүү роль ойногон жана анын жөнүндөгү дээрлик бардык белгилүү маалымат Майкл Гаунун казуу иштерине таандык.

Тарыхы

Курулуш эки мезгилде жүргүзүлгөн. Биринчиси V кылымдын ортосунда император I Леонун доорунда болгон, ал эми экинчиси V кылымдын акыркы чейрегинде император Зенондун доорунда болгон. Комплекс эки чиркөөдөн, таштан оюлган бөлмөлөрдөн, чомулдуруу жайынан, жашоо бөлмөлөрүнөн жана алдыңкы короо, мүрзөкана, мончо жана ылдыйкы террасса сыяктуу башка көптөгөн жайлардан турат. Монастырдын баштапкы максаты боюнча талаш бар, бирок ал б.з. VII кылымга чейин, ал жерде ал ээн калганга чейин, монахтар жана зыяратка келгендер үчүн жамааттык жашоо жайы болуп калган. Бийликке келгенде, исавриялык император Зенон курулушту өз карамагына алган жана долбоорду каржылаган болушу мүмкүн. Ал көп учурда өз туулган жерине эс алуу максатында кайтып келип турган, бул долбоорду бүткөрүүгө болгон кызыгуусун көрсөтсө болот.

Комплекс чебер исавриялык таш усталыгынын үлгүсү. Алахан эрте Византиялык архитектура тарыхындагы негизги жайлардын бири, Константинополдо Аниция Юлиана жана Юстиниандын чоң жетишкендиктеринен жарым кылым мурда.

Үңкүр чиркөөсү

Жайдын батыш учунда болжол менен 10 м (32,8 фут) бийиктиктеги чоң табигый пайда болгон үңкүр бар. Мурда анда үч кабатта жайгашкан, бийиктиги 2 метрден бир аз ашык болгон көптөгөн чоң бөлмөлөр болгон, бирок азыр ал дээрлик толугу менен бош. Үңкүр комплексинин ичинде, өлчөмү болжол менен 7,5 х 7,7 м (24,5 х 25 фут) болгон чиркөө бар. Үңкүр чиркөөсү монастырдын биринчи курулган чиркөөсү деп эсептелет.

Батыш чиркөөсү

Гаунун «Евангелисттердин чиркөөси» деп атаган Батыш чиркөөсү, жалпы өлчөмү 36 х 16 м (118 х 52,5 фут) болгон, монастырдагы бардык чиркөөлөрдүн эң чоңу. Чиркөө базилика формасына, үч катарга — борбордук неф жана эки капталдагы коридор — ээ. Ал үңкүр чиркөөсүнөн кийин, бирок Чыгыш чиркөөсүнөн мурда курулган. Бул үч чиркөөнүн эң аз сакталган чиркөөси жана жайга алгачкы келген коноктор аны чиркөө катары эмес, жайга кирүүчү дарбаза катары аныкташкан. Гаунун айтымында, эки пастофориянын болушу бул чиркөө болгонун далилдейт, жана анын кооздолгон дарбазасында табылган кооздуктар Евангелизмге шилтеме кылат, бул Гаунун бинага берген атын колдойт.

Гаунун казуу иштери оюлган таш жана бай мозаика кооздуктарды тапкан, бул чиркөөнин ошол мезгилде бай колдоочулары болгонун көрсөтөт.

Тоолордун кыя жерлери курулуш учурунда жардын көп бөлүгүн кыркууну талап кылды. Ошондо дагы, чиркөөнин планы жерге жараша ылайыкташтырылган. Натыйжада, ал ошол мезгилдеги чиркөөлөргө мүнөздүү болгон кемчиликсиз чыгыш/батыш багытына окшош эмес.

Чыгыш чиркөөсү

Монастырдын эң чыгыш тарабында жайгашкан Чыгыш чиркөөсү, бардык чиркөөлөрдүн эң жакшы сакталганы. Ал Батыш чиркөөсүнөн кыйла кичине, өлчөмү 23 х 15 м (75,5 х 49 фут). Анын базилика дизайны бар, нефтин чыгыш бөлүгүнүн үстүнө мунара коюлган. Гаунун ишениминде, чатыр таштан жасалган эмес, анткени анын казуу иштериндеги урандылардын арасында дээрлик эч кандай таш табылган эмес. Тескерисинче, ал жеңил жыгач плиткадан жасалган деп эсептейт.

Бул чиркөө, монастыр комплексинин ичинен гана жакындала турган болгондуктан, башка экөөсүнөн азыраак кооздолгон. Анын киреберишинде гана бир аз кооздук бар.

Мамычалуу жол

Баштапкыда жабык болгон мамычалуу жол Батыш жана Чыгыш чиркөөлөрүн бириктирет. Жол ошондой эле комплекстеги чомулдуруу жайы жана жашоо бөлмөлөрү сыяктуу башка бинаалардан кирүүгө мүмкүнчүлүк берген. Ал ошондой эле, түштүк тарабындагы бийик тосуучу дубалынын аркасында, жайга ылдыйкы капталдан кирүүнү чектеген. Жолду жапкан чатырдын түрү жөнүндө эч кандай далил жок.

Чомулдуруу жайы

Чыгыш-батыш багытталган, эки коридору бар, эки апсидалуу чомулдуруу жайы, мамычалуу жолдун түндүк дубалы аркылуу түштүккө чыгуучу эшиги бар. Крест формасындагы чомулдуруу бассейнинин табылышы бина чомулдуруу жайы катары колдонулганын ырастайт. Алахандагы жамаат кеңейгенде бул курулган деп эсептелет, анткени үңкүр чиркөөсүндө жайгашкан фонт баштапкы чомулдуруу жайы болгон окшойт. Чомулдуруу жайынын ичинде Чыгыш чиркөөсүндө жок сүрөттөр бар, бул, кыязы, Чыгыш чиркөө бүткөрүлгөндө сүрөтчүлөр жок болгондуктан болгон. Бул эки бинанын курулушунун ортосунда кыйла убакыт өткөнүн көрсөтөт. Бинаны кандай чатыр жапканы боюнча так корутунду чыгарууга жетиштүү далил жок.

Жашоо бөлмөлөрү

Жамаат өскөндө, үңкүр комплексиндеги жашоо бөлмөлөрү жетишсиз болуп калган. Батыш чиркөөсү менен чомулдуруу жайынын ортосунда төрт өзүнчө бөлмө топтору менен кошумча жашоо бөлмөлөрү курулган. Бул бөлмөлөргө үңкүр комплекси жана мамычалуу жол аркылуу кирүүгө болот эле.

Башка жайлар

Комплексте дагы көптөгөн башка жайлар бар. Буларга Чыгыш чиркөөсүнүн сыртында жана мамычалуу жолдун түндүгүндө жайгашкан алдыңкы короо; алдыңкы короонун так батышындагы мүрзөкана; мүрзөкананын жанындагы жар капталына оюлган Улуу жана Кичи Тарасистин мүрзөлөрү; бинааларды кургак сактоо жана жамаатка ишенимдүү суу булагын камсыз кылуу үчүн, бинаалардын тегерегинде жана астында сууну багыттаган булак комплекси; Чыгыш чиркөөсүнөн ары, алыскы чыгышта жайгашкан мончо; жана дыйканчылык үчүн колдонулган өрөөндөгү ылдыйкы террасса кирет.