Almaty Botanical Garden

Алматы ботаникалык багы (казакча: Алматы ботаникалық бағы) — Казакстандын Алматы шаарынын негизги ботаникалык багы.

Билим берүү жана илим министрлигинин Илим комитетинин «Ботаника жана фитоинтродукция институтунун» менчигинде турган бул бак 1932-жылы 108 гектар аянтта негизделген. 1967-жылы ага илим-изилдөө мекемесинин статусу берилген. 2006-жылы Ботаникалык бак Казакстан Республикасынын «Өзгөчө корголуучу табигый аймактарынын» (ӨКТА) тизмесине кирген, бул багдын жерин курулуш үчүн андан ары сатууну токтотууга мүмкүндүк берген.

Тарыхы

1932-жылы 14-мартта СССР Илимдер академиясынын президиуму СССР Илимдер академиясынын Казакстан базасын ботаникалык жана зоологиялык секторлор менен уюштуруу жана ботаникалык багды түзүү тууралуу чечим кабыл алган.

1933-жылы 15-декабрда президиум Казакстан базасынын, ботаникалык бак менен ботаникалык секторду камтыган, түзүмүн бекиткен.

1943-жылы топурак жана ботаникалык секторлордун негизинде СССР Илимдер академиясынын казак бөлүмүнүн Топурак-ботаника институту түзүлгөн.

1945-жылы Топурак-ботаника институту Топуракшынаслык институту жана Ботаника институту болуп бөлүндү.

1946-жылы 5-октябрда Казак ССРинин Илимдер академиясынын президиумунун чечими менен ботаникалык бак Казак ССРинин Илимдер академиясынын президиумуна түздөн-түз баш ийген, республикалык маанидеги өз алдынча илим-изилдөө мекемеси — Республикалык ботаникалык бак институту болуп кайра түзүлгөн.

1953-жылы 21-сентябрда Казак ССРинин Илимдер академиясынын президиумунун жарлыгы менен «Мамлекеттик республикалык ботаникалык бак» «Алма-Ата ботаникалык багы» деп аталып өзгөртүлгөн.

1963-жылы 22-мартта Казак ССРинин Илимдер академиясынын президиумунун жарлыгы менен «Алма-Ата ботаникалык багы» Ботаника институтунун карамагына өткөрүлгөн.

1965-жылы 27-январда Казак ССРинин Илимдер академиясынын жалпы жыйынынын жарлыгы менен «Ботаника институтунун Алма-Ата ботаникалык багынын» негизинде Башкы ботаникалык бак өз алдынча илим-изилдөө институту катары уюштурулган.

1995-жылы 5-майда Казакстандын Улуттук илимдер академиясынын президиумунун чечими менен Ботаника институту жана «Башкы ботаникалык бактар» илим-изилдөө институту «Казакстан Илимдер академиясынын Ботаника жана фитоинтродукция институту» болуп бирикти. Азыркы учурда Ботаника жана фитоинтродукция институту Казакстан Республикасынын Экология, геология жана табигый байлыктар министрлигинин Токой жана жапайы жаныбарлар комитетинин карамагында турат.

Жоюлуу коркунучу

Советтер Союзу кыйрагандан кийин, шаардын элиталык районунда жайгашкан Алматы ботаникалык багынын аймагы ири ишкер-девелоперлерге кызыктуу боло баштады. Багдын мамлекеттик жерин эркин ээлеп алуу үчүн, анын аймагы республикалык карамагынан (менчигинен) шаар бийлигинин (акимат) муниципалдык карамагына өткөрүлдү. 2000-жылдардын башында, аймак муниципалдык менчикке өткөндөн кийин, Алматы ботаникалык багы жоюлуу алдында турду. Жаңы ээлердин (шаар акиматынын) уруксаты менен бир нече гектар жер чыгарылды. Ботаникалык багдын бүт аймагын элиталык коттеж шаарчасын, көңүл ачуу борборун, турак жай комплексин курууга сатуу жана анын аркылуу Байзаков жана Манас көчөлөрүнүн автожолдорун өткөрүү пландары бар болчу. Бирок 2006-жылдан тартып, Алматы ботаникалык багынын аймагы расмий түрдө «Улуттук маанидеги өзгөчө корголуучу табигый аймактардын» тизмесине кирип, кайрадан республикалык менчикке кайтарылгандан кийин, багдын аймагын сатуу жана куруу мүмкүн болбой калды. Бирок багдын аймагын ээлеп алуу аракеттери токтой элек.

2015-жылы олигарх-девелопер Сержан Жумашев Ботаникалык багга кызыкдар болгон, ал өзүнүн «Башкы ботаникалык багды өнүктүрүү фонду» аркылуу багды реконструкциялоону каржылоого жана Әл-Фараби проспектиси тарабынан искусство музейин курууга сунуш кылган.

2018-жылы дагы бир ишкер-олигарх Булат Утемуратов ботаникалык багга кызыкдар болуп, өзүнүн «Б. Утемуратов фонду» аркылуу багды реконструкциялоону көздөгөн. Ошол эле учурда шаар акиматы ботаникалык багды кайрадан муниципалдык менчикке алууну көздөп жатканын билдирген.

Жайгашкан жери

Бак Алматынын түштүк бөлүгүндө, деңиз деңгээлинен 856-906 метр бийиктикте жайгашкан. Азыркы учурда анын аянты 103,6 гектарды түзөт.

Аянты

1932-жылы негизделген учурда багдын аянты 108 гектарды түзгөн. 2006-жылы ал 104 гектар болгон. Азыркы учурда ал 103,6 гектар. 2006-жылдан кийин, корголуучу аймак статусуна карабастан, багдын аймагынын бир бөлүгү белгисиз жол менен чыгарылган.

Экспозиция

1982-жылга карата экспозициялар (Казакстандын өсүмдүк дүйнөсү, СССРдин европалык бөлүгү, Сибирь жана Ыраакы Чыгыш, Кырым жана Кавказ, Түндүк Америка, Чыгыш Азия) ботаникалык-географиялык принцип боюнча жайгаштырылган, ал эми өсүмдүктөрдүн жайгашуусу парк-ландшафттык принцип боюнча жүргүзүлгөн. Жыйнакта 7 миңден ашык өсүмдүк түрү, сорттору жана формалары бар болчу, мунун ичинде Казакстандын өсүмдүк дүйнөсү — 375, СССРдин чет элдик өсүмдүктөрү — 453, чет элдик өсүмдүктөр — 872.