Amastrianum

Амастрианум (латынча: Amastriánum, орто грекче: τά Αμαστριανοῦ, романизация: ta Amastrianoú), заманбап авторлор тарабынан Форум Амастрианум деп да аталат, Константинополь шаарындагы (азыркы Истанбул) коомдук аянт (латынча: forum) болгон. Коомдук жазалоо жана өлүм жазасы жайы катары да колдонулган бул аянт Византия империясы жоюлгандан кийин толугу менен жок болгон.

Жайгашкан жери

Аянттын так жайгашкан жери белгисиз: император VII Константин Порфирогениттин (913–959-жылдары бийлик кылган) «De Ceremoniis» эмгегинде, аянт Мезе одостун (шаардын негизги көчөсү) түштүк тармагы боюнча, Чоң Сарайдан чыгып, шаардын батыш бөлүгүнө бараткан императорлук жүрүштөрдүн эки станциясы — Филадельфион жана Форум Бовис — ортосунда жайгашкан деп көрсөтүлгөн. Ошондуктан, Амастрианум Константинополдун жетинчи жана үчүнчү дөбөлөрүнүн ортосундагы Ликус суучусунун өрөөнүндө, азыркы Шехзадебашы жана Аксарай мааласынын ортосунда жайгашкан болушу керек. Башка булакка ылайык, аянт Константинополдун төртүнчү дөбөсүнүн түштүк капталындагы түз аймакта, болжол менен азыркы Ататүрк проспекти менен Шехзадебашы проспекти кесилишкен жерде жайгашкан. Административдик жактан ал шаардын тогузунчу регионуна кирген.

Тарыхы

Эч бир византиялык булак Амастрианумду түз эле форум деп аныктабайт, бирок контекстен ал коомдук аянт болгону түшүнүктүү. Анын аты Пафлагониядагы (Анатолиянын түндүк-борбордук Кара деңиз жээгиндеги аймак) Амастрис (азыркы Амасра) шаарынан алынган, же бул жерде соода иши менен Константинополго келген ошол шаардан чыккан бирөө өлтүрүлгөндүгүнө байланыштуу, же бул жазыктыларды жазалоочу жай болгонуна жана пафлагониялыктар кылмышкер катары атак алганына байланыштуу. «Patrologia Latina» боюнча, аянтта ар дайым таштанды жана жем менен капталган, тиешелүүлүгүнчө бир пафлагониялык жана анын кулунун эстеликтери турган. Чындыгында бул маала өтө жаман атакка ээ болгон жана бир нече жолу өлүм жазаларынын күбөсү болгон. Бул жерде III Михаил (842–867-жылдары бийлик кылган) иконокласт император V Константин Копронимостун (741–775-жылдары бийлик кылган) казылып чыгарылган сөөгүн өрттөткөн, ал эми Македониялык Василий (867–886-жылдары бийлик кылган) өз кожоюндарын өлтүргөн кулдарды өрттөгөн. 932-жылы I Роман Лекапен (920–944-жылдары бийлик кылган) Вифинияда көтөрүлүш баштоо үчүн каракчы Константин Дукастын атынан жашынган Коло Колдуу Василийди бул жерде отко өрттөткөн. Византия доорунда Амастрианум шаардын ат соодасынын борбору да болгон.

Архитектурасы

Форум тик бурчтук планга ээ болгон деп эсептелет. Ал бир нече бутпарас эстеликтер менен кооздолгон: алардын арасында Гелиос катары Зевстин бир эстелиги жана уктап жаткан Геракл эстелиги болгон. Мындан тышкары, бул жерди таш бакалар менен канаттуулардын топтору жана 16 эркек өрдөктүн эстелиги кооздогон. Аянт айчыктар менен кооздолгон кичинекей мамычалары бар мрамор тосмо менен чектелген. Бул кызыктай жасалгалар, өлүм жазасы жайы катары колдонулушу менен бирге, калк арасында Амастрианумда жиндер жашайт деген ишенимди жайылткан.

«Parastaseis syntomoi chronikai» (VIII же IX кылымда жазылган Византиялык шаардын жол башчысы) боюнча, бул аянтта Модиус (грекче: Μόδιον, окулушу «Модион») деп аталган курулуш да болгон. Белгилүү бир Кратеростун үйүнүн алдында курулган бул белгилүү жай, пирамида менен жабылган күмбөздү көтөрүп турган мамычалары бар борбордук планга ээ болгон. Бина эң чоң рим кургак ченөө бирдиги болгон модиустун күмүш үлгүсүн сактаган жана ал негизинен дан соодасында колдонулган. Көргөзмөдөгү үлгү Византия империясындагы бул бирдиктин стандартын билдирген деп эсептелет. Эстеликтин фасадында найзаларга орнотулган эки коло кол да болгон. Алар буудай сатуучуларды жалган ченөөлөрдү колдонуп арамдык кылбоо боюнча эскертип турган деп эсептелет: арамдыктар жаза катары оң колдорунан ажыратылган, бул V кылымда императорго дан сатуу учурунда аны алдоого аракет кылган деп айыпталган эки деңизчиге болгон окшош. Эстеликтин жайгашкан жери кокустук болгон эмес: аянт Египеттен берилип турган коомдук дан жеткирмеси — аннона — менен байланышкан эки «хорреа» комплексинен алыс эмес болгон. Бул Хорреа Александрина («Александриялык кампалар») жана Хорреа Феодосиана («Феодосий кампалары»), экөөсү тең Пропонтисте, Феодосий портунун жанында жайгашкан. Модиус Константинополго бул стандартты киргизген император I Валентиниан (364–375-жылдары бийлик кылган) тарабынан курулган. Анын модиус көтөргөн эстелиги эстеликтин күмбөзүнүн алдында турган. Жылдар өтүшү менен коло колдордун баштапкы мааниси унутулуп, бул жай иш жүзүндө кылмышкерлерди, көп учурда дене-мүчөлөрүн кесип жазалоо үчүн колдонулган.

Аянттын сунушталган жайгашкан жерлери азырынча казылып чыгарылган эмес.