Artsakh State Museum

Арцах мамлекеттик тарых-таанытуу музейи Азербайжандын Степанакерт шаарында жайгашкан музей болгон. Музей 1939-жылы негизделген. Музей Арцах элинин археологиялык жана маданий тарыхын сактоону максат кылган. Анда аймактын жана анын тургундарынын келип чыгышын, өнүгүшүн чагылдырган 50 000ге жакын тарыхый-маданий буюм болгон. Аймакта акыркы жылдары жүргүзүлгөн археологиялык казуулар музейге жыйнагын андан ары байытуу мүмкүнчүлүгүн берген.

Музейге кирген сайын, көргөзмө залдары Арцахтын жаратылыш ландшафтын көрсөткөн моделдерден башталган. Андан ары археология залы жайгашкан, анда таш катуулашуу үлгүлөрү, Таш доорунун алгачкы куралдары, ар кандай коло буюмдар (идиш-аяктар, курал-жарактар, зер буюмдар), Урарту мамлекети мезгилинен сакталган буюмдар, укмуштуудай оймо-чиймелүү керамикалык идиштер, армян, рим, перс, араб күмүш жана жез тыйындар ж.б. көрсөтүлгөн.

Орто кылымдар залына киргенде, бөлүм Арцахтагы биринчи чиркөөлөрдүн (IV кылым) сүрөтү жана картасы менен башталган: алгачкы армян христиан философу Григорий Агартуучу негиздеген Амарас монастыры. Көргөзмөнүн бул бөлүгүндө анын Түштүк Кавказдагы ишмердигин далилдеген документалдык тасма да бар болгон.

Этнография бөлүмүндө галерея Арцах үй-бүлөлүк турмушунун витринасы менен башталган. Бул жерде таяк менен жип ийрип отурган чоң эне менен булгаары бут кийим тигип жаткан чоң атанын сүрөттөрү жана диорамасы болгон. Ошондой эле эски килем токуучу станок жана Арцах токуу искусствосунун үлгүлөрү — XVIII–XX кылымдардагы килемдер бар болгон. XIX кылымда армян улуттук маданиятынын борбору Шуша шаары болгон; бул тууралуу эски Инжил, басылган китептер жана сүрөттөр айтып берет.

Музейдин заманбап тарых залдары документалдык буюмдарга бай болгон, анда 1918–1921-жылдары Арцах армяндарынын Азербайжанга каршы улуттук-боштондук күрөшүн чагылдырган экспонаттар көрсөтүлгөн. Бул жерде 1920-жылдын 10-августундагы бирикмелик келишимдин негизинде түзүлгөн 1926-жылдагы Армения картасы, ошондой эле 1920-жылдын 23-мартында Шушада болгон трагедиялуу окуяларды тастыктаган жана Тоолуу Карабахтын советтик Азербайжанга мажбурлап кошулушу тууралуу баяндаган документтер көрсөтүлгөн.

Музейдин соңку залдары Арцахтагы заманбап турмушту жана улуттук-боштондук согушун майда-чүйдөсүнө чейин баяндап, армян элинин жалпы биримдиги темаларын козгогон.

Музейде Арцахка арналган буклеттерди, китептерди жана фотоальбомдорду сатып алууга болгон кичинекей белек дүкөнү бар болгон. Музей жекшембиден башка күндөрү ар дайым ачык болгон.