Arystan Bab Mausoleum

Арыстан Баб кесенеси (казакча: Арыстан баб кесенесі) — Казакстандагы Когам айылы жана Отыртөбенин жанында жайгашкан мавзолей.

Тарыхы

Уламышка ылайык, Темир Кожо Ахмет Ясавинин мүрзөсүнүн ордуна мечит курууга буйрук берген, бирок бардык аракеттер майнапсыз болгон. Андан кийин Темирге түшүндө (Ясавинин өзү тарабынан) ийгиликке жетүү үчүн адегенде Арыстан Бабдын кабырынын үстүнө мавзолей курушу керектиги айтылган.

Мавзолей 14-кылымга таандык жана Арыстан Бабдын 12-кылымдагы кабырынын үстүнө курулган, бирок 18-кылымга чейин бир нече жолу кайра курулган. 18-кылымда жер титирөөдөн кыйраган мурдагы мавзолейдин ордуна эки чукуп жасалган жыгач мамыга таянган эки күмбөздүү курулма орнотулган. Азыркы курулманын көбү 20-кылымдын биринчи он жылдыгында курулган, ал эми баштапкы имараттан чукуп жасалган жыгач мамылар гана сакталып калган.

Сыпаттамасы

Мавзолейде чоң борбордук арка жана учтарында мунаралары бар кең фасад, ошондой эле негизги арканын сол тарабында эки чоң күмбөз бар. Арыстан Бабдын жана анын үч шакирти — Хермет-Азыра, Карга-Баба жана Лашын-Бабанын эки бөлмөлүк табыт-мүрзөсүнөн (гурхана) тышкары, мавзолейдин башка бөлмөлөрүндө мечит, кошумча жайлар жана музей жайгашкан. Жер астындагы суунун деңгээли бийик болгондуктан, мечит 1971-жылы бузулуп, кайра курулган. Бул жерде орто кылымдардагы каллиграфияны көрсөткөн Куран айнектин астында көргөзмөгө коюлган.

Мавзолей бүгүнкү күндө зыярат орду болуп саналат.

Арыстан Бабдын/Арслан Бабанын уламыш боюнча келип чыгышы

Анын туулган жана каза болгон күндөрү белгисиз. Айрым булактарда анын аты Баба Арслан, Арслан Баба же Араб Арслан Баба деп жазылган. Ясави менкибелерине (б.а. уламыштарына) ылайык, ал кара теги боюнча пайгамбардын сахабаларынын бири болгон жана төрт жүздөн жети жүз жылга чейин жашаган. Эки башка риваятка ылайык, сахабалар согуш учурунда же Арслан Бабанын үйүндөгү жыйналышта ачка калышкан. Ошол учурда пайгамбар Мухаммеддин тиленүүсү менен Жебирейил асмандан бир табак курма алып келет. Курмалардын бири жерге түшкөндө, Жебирейил бул курманын (келечекте туулуучу) Ахмед Ясавинин тагдыры экенин айтат. Андан соң пайгамбар сахабаларынан «ушул курманы Ясавиге ким жеткирет?» деп сурайт. Арслан Баба бул милдетке умтулуп, пайгамбар курманы анын оозуна салат. Көп кылымдардан кийин Арслан Баба Түркстандагы Сайрам шаарында жетим калган жети жаштагы Ахмедди таап, курманы ага жеткирет. Айрым уламыштарга ылайык, ал дагы пайгамбар берген кофтаны кийгизет. Ал ошондой эле Ясавиге «миң бир зикир» окууга буйрук берип, жакында каза боло турганын айтып, өзүнүн жаназа намазын окуусун тапшырат. Ясавиге жардам берүү үчүн хурлар келип, Арслан Баба үчүн жибек кебин кесип, аны асманга алып кетишет. Арслан Бабанын акыркы осуятын аткарып, Ясави Бухарага барып, суфий (сулук) жана Юсуф Хамаданинин шакирти болуп жашоосун улантат.