Bagras

Баграс же Багхрас, байыркы Паграе (грекче: Πάγραι; армянча: Պաղրաս, Pagras) — Түркиянын Искендерун районундагы, Аманус тоолорундагы урап калган ортокылымдык чеп.

Байыркы мезгил

Страбондун «Географиясында» Паграе Гиндарустун жанындагы, Аманус капкаларынан Сирияга алып барган Аманус тоолорундагы ашуунун үстүндө жайгашкан, Антиохия районундагы бекем чеп катары сүрөттөлөт. Ал Арсеутус, Оронт жана Лаботас дарыялары аккан Антиохия түздүгүнүн үстүндө турган.

Улуу Плиний Паграени Мамисея, Парадис жана Пинелитай менен бирге Кирресика жана Сириянын ички аймагынын кеңири бөлүгүнүн курамында, Сириянын тетрархияларынын арасында саналат.

Эрте орто кылымдар мезгили

Араб тарыхчысы Аль-Баладхуринин айтымында, бул жерде болжол менен 638-жылы 30 000

гассанид арабы жана алардын үй-бүлөлөрү Сирияга мусулмандардын кол салуусунан качууга аракет кылып жатканда, Абу Убайда тарабынан кубалоого жиберилген Майсара ибн Масруктун күчтөрү тарабынан кол салынгандыгы жөнүндөгү кыргын болгон. Бул, кыязы, ашыра айтылган, анткени бул уруулардын көбү кийинчерээк Византия армиясында кызмат кылышкан.

Паграедеги чептик курулуштар 968-жылдын аягында Византия императору II Никифор Фока тарабынан курулган, ал жакынкы Антиохия шаарынын айылдарын тоноо үчүн Михаил Буртцестин башкаруусу астында 1000 жөө аскер жана 500 атчан аскер жайгаштырган. Чеп Сирия капкаларын коргоо үчүн күчтөргө база болгон жана Фоканын Антиохия менен калган Хамданид эмираты ортосундагы байланышты бөгөттөө үчүн көп тараптуу мамилесинин бир бөлүгү болгон. Ал дөбөнүн айланасында эки деңгээлде курулган, чептин формасы армян эмгегине окшош, ал эми суу акведуктар аркылуу берилген. Армян монастыр «Исанын жамааты» (Yesuank'/Yisuank') чептин тегерегинде жайгашкан жана 1114-жылкы Мараш жер титирөөсүндө кыйраган болушу мүмкүн.

Жогорку орто кылымдар мезгили

Андан кийин ал болжол менен 1153-жылы Тамплиер рыцарлары тарабынан Гастон (ошондой эле Гастун, Гуаскон, Гастим) деген ат менен кайра курулган жана 1189-жылдын 26-августунда Салахаддинге багынууга мажбур болгонго чейин алар же Антиохия княздыгы тарабынан кармалып турган. Аны 1191-жылы армяндар (II Лео башчылыгында) кайра тартып алышкан, жана алардын ага ээ болушу армяндар менен антиохиялыктардын жана тамплиерлердин ортосундагы негизги талаш-тартыш чекитине айланган. Чеп 1215-жылга чейин армяндардын көзөмөлүндө калган, ал жерде аны тамплиерлер кайра тартып алышкан жана 1268-жылы Антиохия басып алынганга чейин чепти кармап турушкан.

Констебль Семпаддын армян жылнаамасына ылайык, болжол менен 1229-жылы Баграс Алеппо эмири Аль-Азиздин жана анын атчан аскеринин курчоосуна туруштук берген. Байбарс 1268-жылы Антиохияны курчап, басып алгандан кийин, гарнизон рухтан түшкөн, жана бир бир туугандардын бирөө качып, чептин ачкычтарын ага тапшырган. Калган коргоочулар колдорунан келгенди кыйратып, чепти багынтууга чечим кабыл алышкан. Бир туугандар андан кийин жакынкы Ла Рош Гийом тамплиер чебине качышкан, андан соң чепти таштап кетишкенин жана натыйжада жоготконун моюнга алуу үчүн Аккага жөнөшкөн. Бир туугандар ордендин катарынан чыгарылбоого, бирок бир жыл жана бир күнгө өз кийимдеринен ажыратылуучу эң оор жаза алуучу чечим кабыл алынган. Бул сот процессинин жазуусу XIII кылымдын аягындагы каталон тилиндеги Тамплиерлердин уставынын көчүрмөсүндө сакталып калган. Чепти жоготконуна карабастан, Армениянын падышасы Хетум II жана Армениянын падышасы Лео IV 1305-жылы жакынкы ашууда мамлюктардын чабуул тобун толук жеңишкен.

Баграстын биринчи комплекстүү изилдөөсүн 1938-жылы А. В. Лоуренс жүргүзгөн, бирок ал 1978-жылы гана жарыяланган. Бүткүл комплекстин изилденген планын кошо алганда, кылдат тарыхый жана археологиялык баа берүү 1979-жылы Р. В. Эдвардс тарабынан аяктаган. Чептик курулушта тик жар таштарды үч негизги деңгээлде камтыган отуздан ашык бөлмө бар. Эстелик баштапкы этапта араб жана византия курулуш этаптарына ээ болгонуна карабастан, тышкы таш кладкасынын көбү франк ээликтеринин мезгилине таандык. Мунаралар менен дубалдарды армяндар кыска көзөмөл мезгилдеринде өздөрүнүн мүнөздүү таш кладкасы менен оңдошкон. Баграс XII–XIV кылымдарда армяндар Киликиянын Тавр жана Анти-Тавр тоолору боюнча курган комплекстүү коргонуу системасына эч качан кирген эмес.