Baku Museum of Miniature Books

Баку миниатюралык китептер музейи — дүйнөдөгү жападан-жалгыз миниатюралык китептер музейи, Бакунун Ички шаар деп аталган эски бөлүгүндө жайгашкан. Музей 2002-жылдын 2-апрелинде ачылган. 2015-жылы Миниатюралык китептер музейине Гиннестин рекорддор китебинин күбөлүгү эң чоң жеке миниатюралык китептер музейи катары тапшырылган.

Негизделиши

Музейди Тахир Салаховдун эжеси Зарифа Салахова негиздеген. Салахова 1982-жылы Москвада Иван Крылов жомокторунун миниатюралык китебин сатып алгандан кийин миниатюралык китептерди чогулта башташка чечим кабыл алган. Ал кийинки 30 жылын миниатюралык китептерди чогултууга арнаган, бул акыры Бүткүл дүйнөлүк китеп күнүндө, 2002-жылдын 23-апрелинде расмий түрдө ачылган музейдин негизделишине алып келген. Ал балдардын сабаттуулугун жогорулатуу үмүтү менен коомчулуктун көрүүсүнө ачылган.

Коллекция

Коллекция 64 өлкөдөн келген 6500дөн ашык китептерден турат. Ал революциядан кийинки Россияда жана советтик мезгилде басылып чыккан миниатюралык китептерди камтыйт.

Экспозицияда Молдова, Грузия, Украина, Беларусь, ошондой эле Орто Азия жана Европа республикаларынан келген китептер бар. Чуковский, Барто, Гоголь, Достоевский, А.С. Пушкин жана Рабиндранат Тагор сыяктуу авторлордун көптөгөн сейрек басылмалары бар. Музейде Вагиф, Хуршидбану Натаван, Низами Гянжеви, Насими, Физули, Самед Вургун, Мирза Фатали Ахундов жана башка белгилүү Азербайжан классиктеринин миниатюралык китептери көргөзмөгө коюлган.

Бул коллекциядагы башка көрүнүктүү миниатюраларга 17-кылымдагы Курандын нускасы, Иоганн Гутенбергдин мураскору Питер Шёффер тарабынан басылып чыгарылган 13-кылымдагы китеп жана Шекспирдин бардык чыгармаларынын 1841-жылдагы басылмасы кирет.

Кыдырмандар музейде 100 жылдан ашык курактагы сейрек байыркы диний китептерди да көрө алышат. Эң байыркы китеп 1672-жылы Сауд Арабиясында басылып чыккан Куран болуп саналат. Мындан тышкары, Beatles тобунун ырларынан турган миниатюралык китеп да бар. Музейдин коллекциясына жаңы басылмалар үзгүлтүксүз кошулуп турат.

Музей 15 бөлүмдөн турат, алардын арасында «Эл аралык», «Балтика өлкөлөрү», «Эң кичине», «Азербайжан авторлору», «Советтик мезгил», «Эң байыркы», «Балдар үчүн», «Пушкин», «Борбордук Азия» жана башкалар бар. Музейде 25 айнек көргөзмө витринасы бар.

Азербайжан бөлүмүндөгү китептердин көпчүлүгү өлкөнүн азыркы жана мурдагы президенттери жөнүндө. Ошондой эле мурдагы АКШ президенти Барак Обаманын жана түрк улутчул лидери Мустафа Кемал Ататүрктүн турмушуна арналган миниатюралык китептер бар.

Бул категорияга ошондой эле ар кандай мамлекеттердин башчыларынын Азербайжанга ташрыфы жөнүндөгү китептер да кирет. Музейде азербайжан тилиндеги балдар үчүн миниатюралык китептер да көргөзмөгө коюлган. Музейде орус адабиятына арналган өзүнчө бөлүм да бар.

19-кылымда жашаган эң белгилүү орус акындарынын бири Пушкинге арналган категория анын өзү жана чыгармалары жөнүндөгү 320 китепти камтыйт. Алардын эң белгилүүлөрү «Евгений Онегин» (1837), «Пик дамасы», «Белкиндин повесттери» жана «Менин Лермонтовумдун өмүр баяны», ошондой эле Пушкиндин Москвага арналган өтө кичине ыр китепчеси болуп саналат.

Коллекциядагы кээ бир китептер сатылып алынган, ал эми башкалары белекке берилген. Салахованын айтымында, 2016-жылы Таиланд ханышасы музейге 38 китеп белекке берген.

Китептердин өлчөмдөрү

Музейде миңдеген алиптей чакан китептер бар: макро-мини, миниатюра, микро-мини жана ультра-мини микро.

Коллекциядагы төрт эң кичине китептин баары Токиодогу Toppan басма үйү тарабынан басылып чыгарылган. Биринин өлчөмү 0,75 мм × 0,75 мм (0,030 дюйм × 0,030 дюйм). Калган үчөө — «Гүлдөрдүн тили», «Туулган ай ташы» жана «Зодиак белгилери» деп аталган — 2 мм × 2 мм (0,079 дюйм × 0,079 дюйм) өлчөмүндө болуп, 1978-жылы басылып чыккан. Бул китептер ушунчалык кичине, аларды бир гана чоңойткуч линза менен окууга болот.

«Эң укмуштуу нерсе» — музейде 6 мм × 6 мм (0,24 дюйм × 0,24 дюйм) менен 6 мм × 9 мм (0,24 дюйм × 0,35 дюйм) өлчөм категориясына кирген жападан-жалгыз китеп. Китеп 1985-жылы Москвада басылып чыккан жана Максим Горький менен Пушкиндин чыгармаларын камтыйт. Ал 4 тилге которулган: италия, немис, франция жана англис тилдерине.

Жайгашкан жерлери

Музейдин алгачкы жайгашкан жери — Бакунун Ички шаарында, Ширваншах сарайынын жанында.

Музейдин 3 филиалы бар, алардын ар бири Салахованын жеке демилгеси менен ишин баштаган. Алар Шеки, Нахчыван жана Гянжада жайгашкан.

2014-жылдын 18-декабрында музей Нахчыван филиалын ачкан. Филиал азербайжандык жазуучу Мамед Саид Ордубади атынан аталып, баштапкыда Бакудан алынып келинген 1000 китепти камтыйт.

Музей Гянжадагы филиалын 2016-жылдын 21-майында ачкан. Анда ар кандай өлкөлөрдө басылып чыккан 1045тен ашык миниатюралык китептин нускасы бар. Экспозицияда орус, түрк, англис, немис, араб, грузин жана башка тилдердеги китептер да бар.

2017-жылы музей Шеки филиалын ачкан. Анда 6 витринада 26 өлкөдө басылып чыккан 620 миниатюралык китеп бар.

Көргөзмөлөр

Музейдин миниатюралык китептери Кабулда (1988), Стамбулда (1991), Хайфада (1994), Кытайда (1995), Москвада (1997 жана 2003), Киев менен Сиднейде (2000), Майнцте (2003), Анкарада (2005), Парижде (1999 жана 2006), Сауд Арабиясында (2007), Лондон менен Минскиде (2009), Шанхайда (2010) жана Пекин менен Гаванада (2011) көргөзмөгө коюлган.