Bogd Khan Uul Biosphere Reserve

Богд Хаан Уул биосфералык коругу — Монголиянын Улан-Батор шаарынын түштүгүндө жайгашкан жаратылыш коругу. Ал токой-талаа алкагынын түштүк бөлүгүндө, Хэнтий тоолору аймагында жайгашкан. Ага Богд Хаан тоосу кирет жана ал 1996-жылы ЮНЕСКОнун биосфералык коругу деп жарыяланган.

Сүрөттөлүшү

Богд Хаандын жалпы аянты 67 300 гектар (260 чарчы миля), ал 47°43' — 47°54' түндүк туурасы жана 106°46' — 107°10' чыгыш узундук аралыгында жайгашкан. Анын бийиктик диапазону деңиз деңгээлинен 1 310 менен 2 270 м (4 300 менен 7 450 фут) аралыгында. Ал болжол менен 41 651 гектар (160,82 чарчы миля) борбордук аймактан турат, аны буфер зонасы жана кээ бир өтмө аймактар курчап турат. Богд Хаан тоосунун түндүк капталдары калың хвойлуу токойлор менен капталган, ал эми түштүк тарабы жылаңач таш.

Тарых

Богд Хаан тоосундагы айлана-чөйрөнү коргоо жок дегенде XIII кылымга таандык, ошол кезде кераиттердин башкаруучусу Тоорил Хаан бул жерде токой кыюу менен аңчылыкка тыюу салган, Богд Хаанды ыйык тоо деп эсептеген. Ошондон тартып, тоо ыйык саналып, жергиликтүү калк тоодо аңчылык кылбай, жыгач да кыйбай келишкен. 1778-жылы азыркы Улан-Баторго тиешелүү монгол башкаруучусу Цяньлун императоруна Богд Хаан Уул тоосуна арналган жылына эки жолу уруу-ырым өткөрүүгө уруксат сурап кайрылган. Сегиз күндөн кийин жылына эки жолу ырым өткөрүүгө уруксат берилген. 1783-жылы Чин империясынын жергиликтүү бийлиги бул өтүнүчтү бекиткен.

Богд Хаан Уул 1996-жылы ЮНЕСКО тарабынан биосфералык корук деп жарыяланган. Биосфералык коруктун максаты — жергиликтүү калктын муктаждыктарын айлана-чөйрөнү сактоо менен айкалыштыруу аркылуу «туруктуу өнүгүү ыкмаларын иштеп чыгуу жана ишке ашыруу», «экологиялык жана маданий ар түрдүүлүктү» колдоо. Борбордук аймак катуу корголот, буфер зонасы жакшы экологиялык практикага ылайык келген иш-чаралар үчүн колдонулат, өтмө зона болсо экологиялык жактан туруктуу иш-аракеттерге жол берет.

Флора жана фауна

Коругда чалаң талаа, тайга өсүмдүктөрү, альп тундрасы жана жылаңач таш сыяктуу бир нече жаратылыш чөйрөлөрүнүн түрлөрү бар. Кээ бир аймактарда карагай (Larix sibirica), кайың (Betula spp.), «кедр» деп аталган сибирь карагайы (Pinus spp.), карагай (Pinus spp.) жана терек (Populus spp.) аралаш өскөн токойлор бар.

Коруктагы эң коркунучта турган сүт эмүүчүлөрдүн бир бөлүгү — кабарга (Moschus moschiferus), элик (Capreolus capreolus), сусар (Martes zibellina) жана ак коен (Lepus timidus).