Choijin Lama Temple

Чойжин лама храмы (монголчо: Чойжин ламын сүм; Манж Цин императору Гуансюй (1871–1908) тарабынан берилген расмий аты: монголчо: Өршөөлийг хөгжүүлэгч сүм, ᠥᠷᠥᠰᠢᠶᠡᠯ ᠢ

ᠬᠥᠭᠵᠢᠭᠦᠯᠦᠭᠴᠢᠰᠦᠮ᠎ᠡ; манжурча: ᡤᠣᠰᡳᠨ ᠪᡝᠶᡝᠠᡩᠠᠪᡡᡥᡝᠵᡠᡴᡨᡝᡥᡝᠨ Gosimbin Jadenblh juktenen, тибетче: བརྩེ་འཕེལ་གླིང་།།, ZWPY: Brtse'phel gling, англисче: Compassion Perfection Temple, кытайча: 興仁寺) — Монголиянын Улаанбаатар шаарынын Сүхбаатар районундагы буддист монастыры.

Комплекс алгач Сегизинчи Богд Жавзандамба хандын бир тууганы, ошол мезгилде мамлекеттик оракул жана «Баалуу Даанышмандык жана Таза Берилгендик» кутугтусу болгон Чойжин лама Лувсанхайдав жашаган алты храмдан турат. Комплекс 1904-жылы башталып, 1908-жылы аяктаган, ал сегизинчи Богд хандын бир тууганы, мамлекеттик оракул лама Лубсанхайдубдун (Лосанг Кедруптун) урматына арналган. Чойжин лама музейи алгач бир негизги жана беш кошумча храмдан турган буддист храм комплекси болгон. Ал 1937-жылга чейин иштеп турган, ошол жылы буддизмге жана башка диний салттарга каршы коммунисттик репрессиянын эң курч мезгилинде жабылган. 1938-жылы, акылман адамдардын чебер аракеттери аркылуу, комплекс музей катары кайра түзүлгөн. Ушундай жол менен ал коммунизм доорунда сакталып калган.

Негизги храмда XVIII кылымдын алтын жалатылган Будда Шакьямунинин айкели бар, анын оң жагында Чойжин лама Лувсанхайдавдын айкели, ал эми сол жагында Балдан Чойфелдин бальзамдалган сөөгү турат. Мындан тышкары, храм диний куралдардын, танка сүрөттөрүнүн, жибек саймачылыктарынын, жыгач оймо-чиймелердин, айкелдердин жана чам бийи маскаларынын эң чоң жыйнагы сыяктуу бай коллекцияга ээ.

Храмдын кошумча имаратында «Занхан» деп аталган дагы бир храм жана Чойжин лама Лувсанхайдав оракул трансынын ырым-жырымдарын аткарган борбордук аянт бар.

Будда Шакьямуниге арналган Зуу храмында өткөн, азыркы жана келечектеги Будданын папье-маше айкелдери бар. Храмдын дубалдарында Будданын 16 архат шакирти чагылдырылган, эшиктин эки жагында үңкүрлөрдө отурган төрт Махараджа-коргоочу көрсөтүлгөн.

Йидам храмы Чойжин лама Лувсанхайдав тарабынан сыйынуу орду катары колдонулгандыктан, коомчулукка жабык болгон. Азыр ал коомчулук үчүн көрүү үчүн ачык. Анын борборунда 84 индиялык йогдун же махасиддханын биринин алтын жалатылган бронза айкели турат. Ошондой эле күч менен кубатты символдоштурган медитация абалдарында, шакти же жубайлары менен бирге тантрик кудайлар Калачакра, Махамайя, Ваджрадхара жана башкалар чагылдырылган.

Төртүнчү храм — амугуланг же тынчтык храмы — Богд Жавзандамбанын биринчи монгол реинкарнациясы Ундур Гэгээн Занабазарга (1635–1724) арналган.

Музей

Музей буддисттик буюмдардын бай мурасын сактайт. Монголияда монастырлар курулуп жаткан кезде, 700дөн ашык монастырь курулган, бирок алардын арасында Чойжин лама храмы өтө өзгөчө өзгөчөлүктөргө жана тарыхка ээ. Бул монголдордун XIX кылымдын аягы жана XX кылымдын башындагы кол өнөрчүлүк, көркөм өнөр жана мүсүн жасоо тарыхынын жогорку мурасы. Улаанбаатардын борборунда, Сүхбаатар аянтынын так түштүгүндө жайгашкан музей жыл бою ачык (кыш айларында иштөө сааттары кыскартылат). Дээрлик көп болгон коллекциянын түшүндүрмөлөрү болушу мүмкүн болгондон азыраак майда-чүйдөлүү, бирок ар бир храмда кошумча маалымат бере ала турган бөлмө кызматкерлери бар. Музейдин өзү жана анын буюмдары ошондой эле коммунисттик репрессиядан кийин Монголияда буддизмдин кайра жаралышын көрсөтөт, буддисттик чам бийи жана анын заманбап кайра жаралышы тууралуу өзгөчө кызыктуу экспозиция менен.