Bread Museum

Агдам нан музейи — Агдам шаарында жайгашкан, нан жана нан азыктарына, айыл чарба буюмдарына жана алардын тарыхына арналган музей болгон. Музей 1983-жылдын 25-ноябрында ачылып, өзүнүн алгачкы конокторун кабыл алган. Анда болжол менен 2800 экспонат болгон жана ал маданий эстелик катары мамлекет тарабынан корголгон. Музейдин жанындагы аймакта «Сунбул» кафеси иштеген.

Тарых

Агдамда Нан музейин түзүү демилгеси Азербайжан ССРинин Коммунисттик партиясынын областтык комитетинин биринчи катчысы Садиг Муртузаевге таандык болгон, ал 1982-жылы «Известия» гезитинен Германиянын Ульм шаарындагы Нан музейи жөнүндөгү макаланы окуган. Музейди эски тегирмен имаратында түзүү чечилген. Реставрация иштерин жергиликтүү адистер жүргүзгөн. Имараттын негизги фасады таш шебеке жана дээрлик эки кабат бийиктигиндеги эки чоң мозаикалык панели менен кооздолгон. Мозаиканын идеясы Садиг Муртузаевге таандык болгон, ал эми аны Агдамдык сүрөтчү-дизайнер Закир Рустамов жасаган. Панель өзгөчө түстүү таштардын жардамы менен чогултулган.

1983-жылдын 25-ноябрында музей өзүнүн алгачкы конокторун кабыл алган. Музей үч негизги бөлүмдөн турган.

Биринчи көргөзмө залынын аянты 80 чарчы метр, экинчисиники — 30 чарчы метр болгон. Биринчи залда күнүнө 8–10 тонна дан тартууга жөндөмдүү механикалык тегирмен орнотулган. Ошондой эле анда 1930-жылдары колдонулган, данды аралашмалардан тазалоочу «Трие» машинасы көргөзмөгө коюлган. Экинчи көргөзмө залы да кызыктуу экспонаттарга бай болгон: эмгек куралдары — соко, сабоо такта, бычак, орок, сабагыч машина — «чарчар» китептер, кол жазмалар жана дан өстүрүү менен дыйканчылыктын айыл чарба куралдарынын өнүгүшүн күбөлөндүрүүчү ар түрдүү материалдар. Тегирмендин оң тарабындагы жыгач тепкичтер менен экинчи кабатка чыгууга болгон. Мындан тышкары, ылдыйкы залда күп жана ашкана буюмдары көргөзмөгө коюлган. Кийинки залдагы экспонаттар толугу менен дан өстүрүү жана дыйканчылыкка байланышкан. Бул жерде буудайдын ар кандай түрлөрү, башка түрдүү дан түрлөрү, согуш мезгилинде балдарга берилген нан карточкалары, ошондой эле буудай данегинен жасалган Азербайжандын картасы да көргөзмөгө коюлган.

Биринчи Карабах согушунун жылдарында армян куралдуу күчтөрүнүн чабуулдарынын натыйжасында музейге эки жолу снаряд тийген. Биринчи снаряд үчүнчү көргөзмө залына тийген, бирок ал жарылбаган. Экинчи снаряд музейге 1992-жылдын 12-августунда, саат 16:40 чамасында тийген. Ошол күнү Агдам шаары Аскеран районунун Ханабад жана Нахчыванык айылдарынан күчтүү ракета-артиллерия отуна дуушар болгон, ошонун натыйжасында ракеталардын бири Нан музейине тийген.

Экспонаттар

Музейде мурунку СССРдин республикаларынын борборлорунда бышырылган 300дөн ашык нан үлгүсү көргөзмөгө коюлган. Музейдин экспонат фондун түзүүдө академик Имам Мустафаев, экономика илимдеринин доктору профессор Абулфаз Гасимов жана зыялы катмардын башка көптөгөн өкүлдөрү өзгөчө роль ойногон. Ошол жылдары музей Азербайжан ССРинин бардык аймактарынан нан үлгүлөрүн чогултту. Гадабай районунан 16 байыркы айыл чарба буюму музейдин көргөзмө фондуна өткөрүлүп берилген. Космосто болуп, андан кийин Москванын Жылдыздар шаарчасынан музейге жөнөтүлгөн нан үлгүлөрү өзгөчө баалуу болгон.

Эң чоң кызыкчылык туудурган нерсе — музейдин эң байыркы экспонаты, биздин заманга чейинки VII миң жылдыкка таандык таш болуп калган буудай даны болгон. Атактуу археолог Идеал Нариманов аракетинин аркасында Агдамдын Эфетли айылындагы Чалаган-теп дөбөсүндө казуу иштеринин убагында табылган бул дандарды музейге катуу буудайды жараткан академик, селекционер-окумуштуу Имам Мустафаев тапшырган. Кийинчерээк, Агдам Армениянын куралдуу күчтөрү тарабынан жакынкы басып алуу коркунучуна кабылганда, музейден бир катар экспонаттар, анын ичинде бул байыркы таш болуп калган буудай дандары да алып чыгылган. Аларды Маданият бөлүмүнүн башчысы Чимназ Алиева Бакудагы Азербайжан мамлекеттик тарых музейине тапшырган.

Нан музейине дагы бир экспонат катары фаэтон берилген, ошол фаэтон менен жергиликтүү арба устасы Бахман 1980-жылдары Агдамда өткөн бардык майрамдарга катышкан.

Экспонаттардын айрымдарын музейге коноктор белек кылган. Мисалы, кесиби нанчы болгон, Ленинграддын курчоосунан аман калган Галина Андреевна Канаева музейге «курчоо нанын» белек кылган. Бул Экинчи дүйнөлүк согуш мезгилинде курчоонун учурунда берилген 125 грамдык кичинекей нандык айлык норма болгон. Канаева бул нанды ошол күндөрдүн эскерүүсү катары сактап келген. Нан музейи жөнүндөгү телекөрсөтүүнү көргөндөн кийин, ал Агдамга келип, бул нан нормасын музейге тапшырган.

Дагы бир кызыктуу экспонат — XVII кылымдагы кол менен жасалган тегирмен таштары (Кир-кире) болгон. Аларды музейге Агамалы айылынан 87 жаштагы Исмайыл Гафар уулу Мамедов белек кылган.

Музейдин кызматкерлери

Музейдин биринчи директору журналист Аллахверди Асадов болгон. 1984-жылдын 1-сентябрында бул кызматты AzTV бөлүмүнүн редактору Ниязи Гулиев ээлеген. Ал ден соолугуна байланыштуу кызматынан көп узабай кеткен. Кийин «Билик» («Билим») коомунун райондук бөлүмүнүн башчысы Офелия Зейналова директор болуп дайындалган, андан кийин Хафиз Алиев болгон. Музейде эки окумуштуу, үч гид жана бир тегирменчи иштеген. Тегирменчинин штаттык ордун түзүүнүн максаты тегирменди иштөөгө жарактуу абалда сактап, конокторго даяр өнүмдөрдү тартуулоо үчүн болгон.

Маданиятта

2013-жылы азербайжандык «AzDimension» компаниясы биринчи жактан аткан ойлор жанрындагы «Under Occupation: Aghdam» видео оюнун чыгарган, анда Нан музейин табууга болот.