Goygol National Park

Бул көл Карабахка жакын жерлерде жайгашкан.

Гёйгөл мамлекеттик табигый коругу — Азербайжанда түзүлгөн эң биринчи корук.

Тарыхы

1925-жылы түзүлгөн бул корук Кавказдын түндүк-чыгыш капталдарында, Гёйгөл районунун аймагында жайгашкан. Анын аянты 6739 гектарды түзөт. Корук Кичи Кавказдын түндүк-чыгыш капталында, Ханлар районунун аймагында, деңиз деңгээлинен 1100–3065 м бийиктикте жайгашкан. Коруктун түзүлүшүндөгү максат — Кичи Кавказдын эң сулуу бурчтарынын бири болгон токойлордун субальп шалбаалуу жерлерин жана 1139-жылкы Гянжа жер титирөөсүнүн натыйжасында пайда болгон тоо кооздуктары Гёйгөл, Марал көл, Кара көл, Ак көл, Зели көл жана башка табигый эстеликтердин байлыгын, флора менен фаунанын запастарын сактоо болгон. Гёйгөл өзүнүн сулуулугу жана табигый көрүнүшү боюнча дүйнөдөгү тоо көлдөрүнүн падышасы эсептелет. Гёйгөлдүн өзү деңиз деңгээлинен 1553 м бийиктикте жайгашкан. Ал Курдун оң куймасы болгон Кюрекчайдын алаптасында жайгашкан. Анын аянты 80 гектар, эң терең жери 93 м, суунун көлөмү 30 млн.м³га жакын.

Коруктун түзүлүшүндөгү негизги максат — Кичи Кавказ тоо кыркасынын түндүк этектериндеги субальп алкактарындагы табигый комплекстерди коргоп сактоо болгон.

Гёйгөл мамлекеттик табигый коругунун аймагы терең өрөөндөр аркылуу бир нече бөлүккө бөлүнгөн. Ошол өрөөндөрдө кичине, тез аккан дарыялар агат. 10го жакын көл бар. Токойлуу жерлерде күрөң тоо-токой, шалбаалуу жерлерде тоо-шалба топурактары кездешет. Климат негизинен кышы кургак, муздак климат түрүндө болот. Флоранын курамында 420 түрдөгү өсүмдүк, анын ичинде 76 түрдөгү дарак жана бадал бар. 1100–2200 м бийиктикте жалбырактуу дарактар: чыгыш бук, чыгыш дуб, карагач дарактары кездешет. Гёйгөл көлүнүн айланасында карагай, карагач, дуб, карагай (күкнар), алмурут, итмурун, долоно, өрүк, черешне кездешет. Корукта 30 түрдөгү сүт эмүүчүлөр, 6 түрдөгү сойлоп жүрүүчүлөр, 3 түрдөгү амфибиялар, 1 түрдөгү балык, 46 түрдөгү канаттуулар бар. Элик, кавказ бугусу, чыгыш-кавказ тоо текеси, куба аюу, суу самыры, кичине тыйын чычкан жана башка жаныбарлар кездешет. Канаттуулардан — козу алуучу куш, такыр кузгун, кекилик жана башкалары бар. Эллероглу тоо кыркасында (бийиктиги 710 м) "Элдар карагайы" коругунун бөлүмү бар. Дуб топурактуу бул тик капталдарда (аянты 392 гектар) Элдар карагай токою жайгашкан. Мындан тышкары, ошол аймакта сейрек карагай токою, элдар карагайы, элдар алмурут, арча бадалы, жапан мөмө, зигир дарактары да кездешет. Дарактардан — элдар карагайы, кадимки нар, илмек формасындагы карагай, жаныбарлардан — Закавказье куба аюусу, фаунадан — кадимки кургак бака, дарыя жана көл форелдери Кызыл китепке киргизилген.

Бул корук бир нече жолу (1950, 1961-жылдары) жоюлган, статусу өзгөртүлгөн жана 1965-жылы үчүнчү жолу кайра түзүлгөн. Азербайжан ССРинин Министрлер Советинин 1965-жылдын 14-июлундагы №475 Токтомуна ылайык, корук кайрадан түзүлгөн. Анын аймагы эки бөлүктөн турат: Гёйгөл мамлекеттик табигый коругу жана анын "Элдар карагайы" бөлүмү.

Гёйгөл жана анын тегерегиндеги токой ландшафты өзүнүн табигый байлыгы жана сулуулугу менен дүйнөгө белгилүү. Бул корук бир нече жолу (1950, 1961-жылдары) жоюлган, статусу өзгөртүлгөн жана 1965-жылы үчүнчү жолу кайра түзүлгөн. Анын аймагы эки бөлүктөн турат: Гёйгөл мамлекеттик табигый коругу жана анын "Элдар карагайы" бөлүмү. 1925-жылы түзүлгөн бул корук Кавказдын түндүк-чыгыш капталдарында, Гёйгөл районунун аймагында жайгашкан.

Түзүлүш максаты

Корук Гёйгөлдүн суусун ичүүчү суу булагы катары сактап, тазалыгын камсыз кылуу, Кичи Кавказдын мүнөздүү ландшафтын, фаунасы менен флорасын сактоо, коргоо жана изилдөө максатында түзүлгөн.

Коруктун түзүлүшүндөгү негизги максат — Кичи Кавказ тоо кыркасынын түндүк этектериндеги субальп алкактарындагы табигый комплекстерди коргоп сактоо болгон.

Кызыктуу маалымат

Азербайжан Республикасынын Президентинин 2008-жылдын 1-апрелиндеги Буйругу менен Ханлар, Горанбой жана Дашкесен райондорунун административдик аймактарынын 12755 гектар жерин камтыган, Гёйгөл мамлекеттик табигый коругунун базасында жана ага чектеш токой жана мамлекеттик жерлердин аймагында Гёйгөл улуттук паркы түзүлгөн.

Гёйгөл мамлекеттик табигый коругу 1925-жылы Азербайжанда түзүлгөн эң биринчи корук болгон.

Рельефи жана климаты

Гёйгөл улуттук паркынын негизги бөлүгүнүн рельефи үчүн терең жылгалар, узун суу бөлгүчтөр, ар кандай ийилген капталдар мүнөздүү. Аймак ар кандай дарыялардын өрөөндөрү менен бир топ бөлүнгөн. Аймакта кышы кургак өтүүчү муздак климат жана кышы кургак өтүүчү жумшак-жылуу климат түрлөрү басымдуулук кылат. Абанын орточо жылдык температурасы 4–10 градус аралыгында өзгөрөт. Жылдык жаан-чачындын көлөмү 600–900 мм. Кичи Кавказдын түндүк капталдарынын субальп аймагынын бир бөлүгү жана орто тоолуу токойлор, Гёйгөл, Марал, Зели көлдөрүнүн экосистемасы коруктун негизги корголуучу объекттеринен болуп саналат. Климат негизинен кышы кургак, муздак түрдө болот. Гёйгөл мамлекеттик табигый коругунун аймагы терең өрөөндөр аркылуу бир нече бөлүккө бөлүнгөн. Ошол өрөөндөрдө кичине, тез аккан дарыялар агат. 10го жакын көл бар.

Жаныбарлар дүйнөсү

Парктын жаныбарлар дүйнөсү көптөгөн жапайы сүт эмүүчүлөрдүн жана канаттуулардын түрлөрүнөн турат, алардын арасында асыл кавказ бугусу, аюу, тоо теке, элик, бурсук, токой мышыгы, суу самыры, суур мышык, коен, тыйын чычкан, канаттуулардан — каспий улары, кара кузгун, кекилик жана башкаларды көрсөтүүгө болот. Аймакта жашаган жаныбарлардын экөөсүнүн — чыгыш-кавказ тоо текесинин жана закавказье куба аюусунун аты "Кызыл китепке" киргизилген. "Кызыл китепте" Гёйгөлдө жашаган жана корголуучу форель балыгынын жана көптөгөн канаттуулардын да аты бар. Корукта 30 түрдөгү сүт эмүүчүлөр, 6 түрдөгү сойлоп жүрүүчүлөр, 3 түрдөгү амфибиялар, 1 түрдөгү балык, 46 түрдөгү канаттуулар бар. Элик, кавказ бугусу, чыгыш-кавказ тоо текеси, куба аюу, суу самыры, кичине тыйын чычкан жана башка жаныбарлар кездешет. Канаттуулардан — козу алуучу куш, такыр кузгун, кекилик жана башкалары бар.