Hacılar Mound

Хажылар, же Хажылар Хёйюк («Хажылар Дөбөсү»), — Түркиянын түштүк-батышындагы, азыркы Бурдурдан түштүккө карай 23 км аралыктагы алгачкы адам отурукташуу жери. Анын өнүгүүсүнүн эң байыркы этабы биздин заманга чейинки 7040-жылга таандык деп аныкталган. Археологиялык калдыктар бул жайдын тарыхында бир нече жолу таштап кетилип, кайра отурукташтырылганын көрсөтөт.

Археологиялык тарых

Хажылар тарыхка чейинки мезгилде жашап, жоголгон. Хажылардан калган нерсе тегиздиктеги дөбөгө айланып, 1956-жылга чейин ошондой бойдон калган. Так ушул жылы жергиликтүү мугалим дөбөнү британиялык археолог Джеймс Меллаартка көрсөткөн. 1957-жылы Меллаарттын жетекчилиги астында Хажылардын казуу иштери башталып, 1960-жылга чейин уланган. Бул казуу учурунда табылган буюмдар азыр Анкарадагы Анадолу Цивилизациялары музейинде көргөзүлөт.

Хажылардын керамикасы болжол менен ошол эле мезгилдеги Халаф маданиятынын керамикасы менен окшоштуктарды көрсөтөт. Алардын айкелчелеринде да окшоштуктар бар.

Стратиграфия

11ге чейин стратиграфиялык деңгээл аныкталган. Эң байыркы катмарлар керамикасыз неолитке таандык жана биздин заманга чейинки VIII миң жылдыкка таандык.

Биздин заманга чейинки VI миң жылдыкка тогуз деңгээл таандык кылынат, эң байыркысы керамикасы менен, ал дээрлик толугу менен кооздолбогон болгон.

VI деңгээл биздин заманга чейинки 5600-жылга таандык жана бул мезгилде көп иштер болгон. Аянтчанын айланасына топтолгон тогуз имарат табылган. Жашоо каражаты негизинен айыл чарбасынан турган. Полба, буудай, арпа, буурчак жана мал жеми өстүрүлгөн. Айыл тургундары мал өстүрүү менен алектенишкен; уй, чочко, кой, эчки жана иттердин сөөктөрү табылган. Керамика жөнөкөй, бирок кээ бир үлгүлөр жаныбарларды чагылдырат.

Чоподон жасалган жылаңач аял айкелчелери өтө көрүнүктүү жана, кыязы, кандайдыр бир кудайлыкты чагылдырат.

II деңгээлде (болжол менен б.з.ч. 5300-жыл), айыл бекитилген жана анда кичи ийбадаткана болгон.

Биздин заманга чейинки 5000-жылдан кийинки I деңгээлдин отурукташуусу мурунку катмарлардан кыйла айырмаланат, ошондуктан бул жерге жаңы келгендер отурукташкан деп эсептелет. Жай азыр катуу бекитилген. Керамика жогорку сапаттагы жана негизинен кремдей фондо кызыл түс менен боёлгон.

Архитектурасы

Хажылардагы турак жайлар ички короону курчаган топтолгон бирдиктерден турган. Ар бир турак жай суу зыянынан коргоо үчүн таш пайдубалда курулган. Дубалдар жыгач жана шыбак же акиташ менен байланыштырылган чопо кыштан жасалган. Ар бир бирдиктин ичинде жалпак чатырды колдоо үчүн жыгач мамылар жайгаштырылган. Бул үйлөрдүн жыгачтан жасалган үстүнкү кабаты болгон деп кеңири эсептелет.

Ички бөлүктөрү жылмакай сылоо менен бүткөрүлгөн жана сейрек боёлгон. Убакыттын өтүшү менен турак жай бирдиктерине өзгөртүүлөр киргизилген; полдордо жаргылчак таштар, кол мангал жана балгалар пайда болгон. Дубалдардагы чуңкурлар да шкаф катары жакшы колдонулган. Ашкана жашоо бөлмөлөрүнөн бөлүнгөн, ал эми үстүнкү деңгээлдер кампа жана/же устакана катары колдонулган.

Меллаарт мындай деп сүрөттөйт: «Дубалдар жана полдор кумпайдын негизине коюлуп, кылдаттык менен сыланган. Сылоо көбүнчө кызыл түскө боёлуп, жылтыратылган же кремдей фондо кызыл түстөгү жөнөкөй геометриялык оюмдар менен кооздолгон». Хажылар үйлөрүндө эч кандай эшик табылган эмес. Кире беришинин болгону чатырдан гана болушу мүмкүн көрүнөт.