Lake Burdur

Бурдур көлү (түркчө: Burdur Gölü) — түштүк-батыш Түркиядагы Бурдур жана Испарта облустарынын чек арасында жайгашкан, тектоникалык келип чыгышы бар чоң туздуу көл. Анын аянты 250 km2, эң чоң тереңдиги ар кандай маалыматтарда 50 менен 110 м аралыгында көрсөтүлөт. Көлдөгү суу деңгээли өзгөрүп турат. Бурдур көлү ошондой эле көптөгөн канаттуу түрлөрү үчүн маанилүү саз-шалбаа жайы жана Рамсар жайы катары бекитилген.

Бурдур көлү Түркиянын эң чоң жана эң тереңдеринин бири болуп, түштүк-батыш Анадолудагы Түрк көлдөр аймагында (37°43′351′′ N, 30°10′878′′ E), жабык бассейнде жайгашкан. Топтоо аянты 6150 km2. Орточо тереңдиги 40 м, эң чоң тереңдиги 68 м. Эң чоң бет аянты 854 м бийиктикте 140 km2. Ал туздуу жана жогору алкалдуу (pH 9.5) жана эч качан тоңбойт.

Бурдур көлү Түркиядагы эң тереңдердин бири. Натрий сульфаты менен хлор мазмунунун көптүгүнөн улам, көлдө суу өсүмдүктөрү байкалбайт. Көл кышында тоңбогондуктан, ал канаттуулар үчүн кыштоо баш калкалоочу жай катары кызмат кылат. Көлдүн экосистемасы түндүк жээгинин жанындагы өнөр жай комплекси менен аэропорттун болушунан улам коркунучта. Суу деңгээлинин азайышы (жогору жактагы дамбалардын курулушунан жана белгисиз себептерден), чөгүндүнүн көбөйүшү (топтоо бассейнинин эрозиясынан), органикалык булганыч (тамак-аш иштетүүдөн жана Бурдур шаарынын иштетилбеген агынды сууларынан) жана органикалык эмес агынды (күкүрт кенинен) көлдүн бүтүндүгүнө узак мөөнөттүү коркунуч түзөт. Суу деңгээли 1975-жылдан 2002-жылга чейин топтоо бассейнинде курулган дамбалар менен тоспо көлдөрдүн курулушунан улам азайган, натыйжада 27 жыл ичинде көлдүн аянтынын 27% жоготулган. Азыркы учурда, көлдүн болжолдонгон аянты 140 km2 менен 153 km2 аралыгында.

Бурдур көлү орнитологиялык жактан чоң мааниге ээ, көптөгөн кыштоочу канаттуу түрлөрдү өз ичине алат. Ал дүйнөлүк деңгээлде коркунучта турган түр болгон ак баштуу өрдөк үчүн дүйнөдөгү эң маанилүү кыштоо жайы. Ал ошондой эле дагы 10 эл аралык деңгээлде маанилүү суу канаттуу түрү үчүн жашаган жай болгон. Бурдур көлү 1993-жылдан бери Рамсар жайы, 1994-жылдан бери Жапайы жаныбарлар коругу болуп саналат. Жалгыз балык түрү Anatolichthys sureyanus көлдө эндемик болуп саналат.

Көлдүн түзүлүшү 5 миллион жыл мурда тектоникалык чуңкур катары башталган (Бурдур аймагы биринчи даражадагы жер титирөө зонасында жайгашкан). Көл узак мезгил бою таза суулуу мүнөзүн сактап тургандыгы белгилүү. Плио-Плейстоцен мезгилинде бийиктик 100 м жогору болгон, ошондуктан көл түндүк-чыгыш – түштүк-батыш багытында узарган. Кеч Плейстоцен мезгилинде көлдүн туздалуусу жана кичирейиши башталган, бул процесс бүгүнкү күнгө чейин уланып жатат. 1975-жылдан бери бийиктиктин -10 м өзгөрүшү жана көлөмдүн 27% жоготулушу катталган. Бул көрсөткүчтөрдүн негизги себептери — Бозчай агымы сыяктуу көлдүн негизги булактарына курулган дамбалар менен тоспо көлдөр; 1988-1995-жылдар аралыгындагы катуу кургакчылык; жана эң маанилүүсү, жергиликтүү дыйкандардын жерасты суу катмарларын кеңири колдонушу.