Ihlara

Ихлара, мурда Хлиара (каппадокиялык грекче: Χλιάρα; латынча: Chliará) деп аталган, — Түркиянын Аксарай провинциясынын Гюзельюрт районундагы шаарча (белде) жана муниципалитет. Калкы 2289 адамды түзөт (2021). Ал провинция борбору Аксарайдан болжол менен 40 километр алыстыкта, Гюзельюрт шаарчасынын жанында жайгашкан. Шаарча ошол эле аттуу жанындагы өрөөнү, Ихлара өрөөнү, менен белгилүү, ал Эржияс тоосунун бир нече жолу атылышынан кийин Каппадокиянын түштүк бөлүгүндөгү вулкандык тектерди кесип өткөн, узундугу 16 километр болгон капчыгай. Өрөөн аркылуу Меленди дарыясы агат.

Ихлара өрөөнү Селимеден Ихлара айылына чейин аккан, түндүктөн түштүккө багытталган Меленди дарыясы боюнча 14 километрге созулган. Өрөөндөгү 105 чиркөөнүн 16сы зыяратчылар үчүн ачык, алардын көпчүлүгү Ихларадагы расмий кире беришке 1 километрдин чейинки аралыкта жайгашкан. Биринчи көрө турганыңыз, өрөөнгө алып барган тепкичтердин түбүндөгү Агачалты чиркөөсү (Дарактардын алдындагы чиркөө). Жакшы сакталган күмбөздө Ыйса баласынын айланасын кооз ак-көк периштелер курчап турат. Агачалтыдан 30 метр түштүктө (кире беришинин тепкичинен түшүп, Белисирмадан алыс, оң тарапта) Птиреньлсеки чиркөөсү жайгашкан, анын өчүп бараткан дубалдары Сивастын көптөгөн шейиттерин камтыйт. Андан ары 70 метр аралыкта жайгашкан Кокар чиркөө (Жыттуу чиркөө) Ыйык Китептеги окуяларды түстүү фрескалар жана кооз геометриялык шыптагы крестер менен даңазалайт.

Өрөөндү өзгөчө кылган нерсе — анын тургундарынын байыркы тарыхы. Бүткүл каньон Каппадокия гректери тарабынан курулган, Византия доорундагы, ташка оюп жасалган жер астындагы турак жайлар жана чиркөөлөр менен арчылган. Бул жергиликтүү элдер 1923-жылы Түркия менен Греция ортосундагы калк алмашуу учурунда бул жерди таштап, Грецияга көчүүгө мажбур болушкан.

Этимология

Ихлара шаарчасы рим жана византия доорунда мурда Хлорус же Хлорос (байыркы грекче: Χλωρός) деп аталган. Бул ат кийинчерээк Хлиара (каппадокиялык грекче: Χλιάρα; латынча: Chliará) түрүндө берилип, андан соң Ихлара деп өзгөрүп, азыркы аты Ихларага айланган.

Өзгөчөлүктөрү

Ал Аксарайдан 40 километр алыстыкта жайгашкан.

Ихлара өрөөнү Хасандагы вулканынан чачыраган лаваны агым эрозиясы натыйжасында пайда болгон каньон-өрөөн. Меленди агымы миллиондогон жылдар бою уланган процесстин натыйжасында узундугу 14 километр, бийиктиги 110 метрге жеткен ушул каньон сымал өрөөндү жараткан. Каньонду ушул жаракалар аркылуу азыркы формасына жеткирген Меленди агымы байыркы мезгилде «Потамус Кападукус», б.а. Каппадокия дарыясы деп аталган.

Узундугу 14 километр болгон өрөөн Ихларадан башталып, Селимеде аяктайт. Меленди агымы каньон аркылуу ийрилип агат. Ихлара менен Селиме ортосунда 26дан ашык ийрилиш жасаган агымдын узундугу 8 километр, бирок чындыгында 13 километрге жетет. Өрөөндүн бийиктиги жерлерге жараша 100–150 метр. Өрөөн бою ташка оюлган эсепсиз баш калкалоочу жайлар, мүрзөлөр жана чиркөөлөр бар. Ихлара өрөөнүндөгү чиркөөлөрдүн кооздоолору 6-кылымда башталып, 13-кылымдын аягына чейин уланган.

Кээ бир баш калкалоочу жайлар менен чиркөөлөр, жер астындагы шаарлардагыдай эле, тоннелдер аркылуу байланышкан.