Imamzadeh complex in Nakhchivan

Имамзаде (азербайжанча: Naxçıvanın İmamzadə kompleksi, фарсыча: مجموعه امامزاده نخجوان) — Нахчывандагы (Азербайжан) шаардын башка эстеликтерине жакын, Аракс дарыясынын жээгинде жайгашкан комплекс.

Архитектурасы

Азербайжандын көптөгөн башка эстеликтери сыяктуу, Имамзаде комплекси да Сафавийлер доорунун мүнөздүү белгиси болгон 17–18-кылымдардын стилинде курулган. Мындай комплекстердин негизги өзгөчөлүгү — алардын жанына курулган эң алгачкы мүрзө казыналары жана мечиттер.

Купол менен жабдылган казынаны элестеткен төрт бурчтуу мавзолей жана мунара-мавзолей Нахчывандагы Имамзаде комплексинин өзөгү болуп саналат. Цилиндр формасындагы бөлүктүн декоративдик чечими Нахчывандык архитектор Ахмед ибн Эйюб тарабынан курулган Барда мавзолейине (1322) окшош. Мавзолейдин кире беришине бекитилген жазууга ылайык, анын курулушу 1722-жылы башталып, 1732-жылы бүткөн.

Нахчывандын түштүк-чыгышындагы бул архитектуралык эстелик 16–18-кылымдарда калыптанган. Ал 3 бөлмөдөн турат. Комплекстин пландагы негизи төрт бурчтуу формада, бирок тышкы көрүнүшү тегерек негизден куб формасындагы мунара мүрзөлөргө өтүүчү курамдан турат (Имамзаде мүрзөсүн караңыз). Мүрзөгө жалганган, бир аз чоңураак жана батыш тараптан кире бериши бар курулуш борбордук бөлүктү түзөт.

Өткөн кылымдын 20-жылдарында Нахчыванда болгон орус окумуштуусу В.М. Сысоев үчүн комплекстин бул бөлүгү Нахчыван хандарынын мүрзөсү катары каралган. Окумуштуунун күбөлүгү боюнча, бул жерде хижра боюнча 1337-жылы (1918) каза болгон Аббасгулу хандын уулу Мустафагулу хан Нахчыванскийдин мүрзөсү болгон. Бирок убакыттын өтүшү менен бул жана башка мүрзөлөр бузулуп кетишкен.

Комплекстен түндүк тарапка бир аз алыс жерде дагы бир мүрзө бар. Күйдүрүлгөн кыштан курулган бул мүрзөнүн ылдыйкы бөлүгү төрт бурчтуу, ал эми жогорку бөлүгү көп бурчтуу формада курулган жана чатыры күмбөз менен жабылган. Комплекстеги башка курулмаларга салыштырмалуу, бул мүрзө жакшы абалда сакталган. Бирок ичинде эч кандай жазуу же мүрзө болбогондуктан, анын дайындалышы белгисиз калган. Имамзаде комплексине кирген курулмалар бири-бири менен айкалышып, кемтиксиз архитектуралык ансамбль түзгөн.

Комплекстин айланасында Орто кылымдарга таандык көрүстөн болгон. Убакыттын өтүшү менен бул жерде кээ бир мүрзөлөр бузулуп кетсе, башкалары бүгүнкү күнгө чейин сакталып калган. Жер алдынан табылган 16-кылымга таандык мүрзө жазуулары изилденген. Ошондой эле бул жерден күйдүрүлгөн кыштан курулган казыналар да кездешкен. Кийинчерээк некрополдун орду өзгөрүп, эстеликтин жанындагы дөбөгө өтүп кеткен. Орто кылымдарда бул аймакта иш алып барган кээ бир мистик секталардын мүчөлөрү бир мезгилде бул комплексти жашоо, ибадат кылуу жана эс алуу үчүн конуш катары колдонгон. Жалпысынан, мындай курулмалардын мүнөздүү өзгөчөлүктөрү мындайча: мурда болгон жаназа курулмаларын оңдоо, реконструкция жолу менен калыбына келтирүү жана куруу, ошондой эле мүрзөгө жакын жерде мечит, ибадатхана жана башка кызмат көрсөтүү бөлмөлөрүн куруу аркылуу дин комплексин түзүү. 17–18-кылымдарда бул аймакта иш алып барган мистик секталардын мүчөлөрү учурдагы имамзадаларды жашоо, ибадат кылуу жана эстелик үчүн орун катары колдонушкан. Ошол кезде бул аймакта конуштар курулган эмес. Архитектуралык комплекс 2004-жылы капиталдык жөндөн өткөрүлүп, калыбына келтирилген.