Jewish Museum of Turkey

Түркиянын жүйүт музейи (расмий түрдө Түрк жүйүттөрүнүн 500 жылдык Фонд музейи; түркчө: 500. Yıl Vakfı Türk Musevileri Müzesi) — коомго түрк жүйүттөрүнүн салттары жана тарыхы жөнүндө маалымат берүү үчүн 500 жылдык фонд тарабынан негизделген жүйүт музейи жана маданий борбору. Ал 2001-жылдын 25-ноябрында ачылган. 500 жылдык фонд 1989-жылы, Сефарддардын Осмон империясына келишинин беш жүз жылдыгын белгилөө үчүн, жүйүттөр жана мусулмандар болгон 113 түрк жараны тарабынан негизделген. Музей идеясын анын азыркы кураторуна айланган Наим Гюлерюз сунуштаган, ал эми фонд атактуу жүйүт Камхи үй-бүлөсү тарабынан каржыланган.

Имарат

Мурда Зюльфарис синагогасы деп белгилүү болгон музей имараты музейге ылайыкташтыруу үчүн калыбына келтирилип, кайра долбоорлоштурулган. 1671-жылы синагоганын болгондугу жөнүндө далилдер бар, ал эми анын фундаменти Генуя Республикасынын колониясы мезгилинде дагы бир курулуш болгонун көрсөтөт. Ал «Галатадагы ыйык Синавы (Синагога)» же «Кал Кадош Галата» деп катталган, ал «сепилдин учу» дегенди билдирген «Zülf-ü Arus» деген форс сөзүнөн келип чыккан деп эсептелген «Зюльфарис» деп аталган. Бирок азыркы имарат, балким, 19-кылымдын башында, балким 1823-жылы, өзүнүн түпнуска фундаменттеринин үстүнө кайра курулган.

Убакыт тилкеси

1882 – Эхалды (Аркты) курчаган мрамор алкакты Самуэль Малки белекке берген.

1890 – Оңдоо иштери Камондо үй-бүлөсүнүн каржылык жардамы менен жүргүзүлгөн.

1904 – Калыбына келтирүү иштерин Жак Бей де Леон жетектеген Галатанын жүйүт жамааты жүргүзгөн.

1968 – Олуттуу оңдоодон өткөн.

1979 – Фракия тектүү жүйүттөрдүн ибадаты үчүн бөлүнгөн.

1983 – Зюльфаристеги акыркы үйлөнүү тою.

1985 – Жамааттын жоктугунан синагога катары кызмат кылуусун токтотуп, Неве Шалом фонду тарабынан 500 жылдык фондго бөлүнгөн.

2001 – Камхи үй-бүлөсүнүн каржылык колдоосу жана Жак Камхинин салымы менен музей катары ачылган.

Музейдин дизайны

Түркиянын жүйүт музейи жүйүт жана мусулман түрктөрдүн аралашкан маданияттары жөнүндөгү бөлүмдөрдү жана түрк жүйүттөрүнүн салттарын сүрөттөгөн этнографиялык буюмдарды, ошондой эле жүйүттөрдүн Испаниядан Түркияга болгон саякатынын тарыхый баяндарын камтыйт.

Имаратка темир дарбаза аркылуу короого кирилет, анда Надя Ардиттинин металл скульптурасы жайгашкан. «Көтөрүлүп жаткан оттун айкели» деп аталган бул скульптура, Балкан, Далматия, Кавказ, Палестина, Триполитания, Дарданелл, Корея жана Боштондук согуштарында курман болгон түрк жүйүттөрүнүн эскерүүсүнө арналган.

Кире беришик кабатындагы сегиз бурчтуу негизги залда Зюльфарис синагогасынын тарыхы, Хахамбашы институту, Стамбул жана Анатолияда жашаган жүйүттөрдүн күндөлүк турмушу жөнүндөгү маалымат такталары, ошондой эле каттар, карталар, таллиттер, фермандар (империялык жарлыктар) сыяктуу экспонаттар көргөзмөгө коюлган. Түрк Республикасынын эгемендигин таанып, ага ылайык түрк жүйүттөрү аз сандагы улут катары ээ болгон артыкчылыктарынан баш тарткан Лозанна келишиминин көчүрмөсү бар. Ошол эле кабаттагы эхал (арк) көрүүгө боло турган эки Тора орамын өзүнө сыйдырат. Дагы бир маалымат тактасында, Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда Европадан Түркияга качкан жүйүт окумуштуулар жана жүйүттөрдүн Холокосттон качышына жардам берген, айрымдары Элдер арасындагы адилдер болгон түрк дипломаттары тааныштырылат.

Мурда аялдардын намаз бөлүмү болгон балкон жергиликтүү жүйүт жамаатынын күндөлүк турмушун сүрөттөгөн кээ бир живопись чыгармаларын өзүнө сыйдырат. Төмөнкү, биринчи кабат туулуш, сүннөткө отургузуу, үйлөнүү тою, кийим, зер буюмдары ж.б. байланыштуу сүрөттөр, живопись чыгармалары жана буюмдар менен хронологиялык тартипте уюштурулган этнографиялык бөлүм катары иштелип чыккан.