Juma Mosque (Balaken)

Жума мечити (азербайжанча: Balakən Cümə Məscidi; арабча: مسجد الجمعة (بالاكن)), Мунаралуу мечит деп да белгилүү — Азербайжандын Балакен шаарында жайгашкан мечит жана тарыхый архитектуралык эстелик. Мечиттин курулушу 1867-жылы башталып, 1877-жылы бүткөрүлгөн.

Мечит Азербайжан Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2001-жылдын 2-августундагы №132 чечими менен улуттук мааниге ээ кыймылсыз тарыхый-маданий эстеликтердин тизмесине кирген.

Тарыхы

Балакен Жума мечити Балакен шаарынын Мухаммад Асадов көчөсүндө жайгашкан. Мечиттеги жазууга ылайык, анын курулушу 1867-жылы башталып, 1877-жылы бүткөрүлгөн. Эстеликтин түндүк-батыш фасадында араб тилинде төрт жазуу жайгашкан. Бул жазууларда мечиттин курулушун баштаган адамдар, анын курулган күнү, имаратты курган устаттын аты жана анын курулушу үчүн жер тартуулаган адам тууралуу маалымат берилет.

Мечиттин кире беришинин жогорку сол бурчунда аты жазылган Кази Мухаммад Дабир XIX кылымда аймактагы белгилүү диний ишмер болгон. Эскерилген дагы бир адам, устат Омар Илисулу, ошол кездин белгилүү чебери болгон. Ал ошондой эле Чоң көпүрөнүн жана башка тарыхый эстеликтердин курулушчусу болгон.

Азербайжан советтик басып алуудан кийин, 1928-жылы дин каршы расмий кампания башталган. Ошол жылдын декабрь айында Азербайжан Коммунисттик партиясынын Борбордук Комитети көптөгөн мечиттерди, чиркөөлөрдү жана синагогаларды агартуу максаттары үчүн клубдарга өткөрүп берген. 1917-жылы Азербайжанда 3000 мечит болсо, бул сан 1927-жылы 1700гө, 1928-жылы 1369га, ал эми 1933-жылга карата бар болгону 17ге чейин кыскарган. Бул мезгилде Балакен Жума мечити да ибадат үчүн жабылып, кампа катары колдонулган. 1947-жылы мечит диний колдонуу үчүн ишенимдүүлөргө кайтарылган. Мечит 1955, 1980 жана 1996-жылдары оңдолгон.

Азербайжан кайрадан көз карандысыздыгын алгандан кийин, мечит Азербайжан Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2001-жылдын 2-августундагы №132 чечими менен улуттук мааниге ээ кыймылсыз тарыхый-маданий эстеликтердин тизмесине кирген.

Жазуулар

Мечиттин кире беришинин оң тарабындагы ташка сулус арибинде жазылган экинчи жазуу, англис тилине которгондо, мындай окулат:

Хижра календары боюнча XIII кылымда, бийлик кызматкерлерин да камтыган Балакендин бардык тургундары, бардыгынын каалоосун эске алып, бардыгынын көңүлүн буруучу сулуу жана көрктүү Жума мечитин куруу боюнча макулдашууга жетишкен.

Мечиттин кире беришинин жогорку сол бурчундагы тик бурчтук такта ташта, англис тилине которгондо, мындай сөздөр жазылган:

Улуу Аллахтын жардамы менен элдин каалоолору орундалды, жана бул үй Пайгамбардын (ага салам болсун) нуру менен жарык болду, бул бардык мусулмандардын көңүлүн тартты. Кази Мухаммад Дабир жана курулушчу устат Омар Илисулу, Аллах үчүн, мечиттин андан аркы калыбына келтирүү иштеринде күч жумшоого бардыгын чакырышты.

Алкактын кырларында, сулус арибинен англис тилине которгондо, мындай белги жазылган:

Аллах күнөөкөрдү кечирсин; мечит, анын бөлмөлөрү жана башка курулмалар үчүн керектүү жерди Леки бин Халлаж Мухаммад тартуулаган.

Архитектурасы

Мечиттин имараты дарыя таштарынан курулган, ал эми мунарасы күйгүзүлгөн кыштан жасалган. Курулушта акиташ жана жумуртканын сарысы колдонулган. Мечиттин планы ички да, тышкы да тик бурчтук, аянты 1025 чарчы метр (11 030 чарчы фут) түзөт. Бийиктиги 44 метр (144 фут) болгон мунара негизги имараттан өз алдынча курулган. Ал сегиз бурчтуу формага ээ жана өсүмдүк оймолору менен кооздолгон. Мунара жогору карай көтөрүлгөн сайын тарыйт, бул аны табигый күчтөргө дагы да туруктуу кылат.

Короонун аянты 3000 чарчы метр (32 000 чарчы фут), ал эми ички мейкиндиктин өлчөмү 40×23 метр (131×75 фут). Полдон шыпка чейинки бийиктик 8 метр (26 фут) түзөт. Кире бериш эшиктердин алдында алты мамычадан жана жети аркадан турган айвон бар. Намаз залында 12 мамыча, 26 арка жана 16 терезе бар. Мамычалар күйгүзүлгөн кыштан жасалган. Мечиттин үч кире бериш эшиги бар, ар бир эшиктин үстүндө жазуулар оюлган. Мечиттин минбары жыгачтан жасалган.