Kalan Mosque

Калан мечити (фарсыча: مسجد کلان, «чоң мечит» дегенди билдирет) — Өзбекстандын Бухара шаарында жайгашкан архитектуралык эстелик. Ал Жума мечитинин ордунда курулган эң чоң мечиттердин бири катары эсептелген. Анын азыркы көрүнүшү 1514-жылы Бухаранын шайбани хандарынан Убайдуллах хандын тушунда курулган.

Азыркы учурда мечит Өзбекстандын материалдык жана маданий мурасынын кыймылсыз мүлк объектилеринин улуттук тизмесине кирет.

Тарых

Калан мечитинин негизги бөлүгү 12-кылымда Караханийлер династиясынын башкаруучуларынын бири Арслан хандын тушунда курулган. Мечиттин курулушу 1514-жылы Шайбани Убайдуллах хандын тушунда аяктаган. Убайдуллах хандын мезгилинде мечиттин чыгыш башкы фасадында чоң оңдоо иштери жүргүзүлгөн. 1542-жылы мечиттин башкы дарбазасынын алдына Бухара хан Абдулазиз хандын Бухара тургундарын салыктан бошотуу жөнүндөгү жарлыгынын тексти жазылган мрамор таш коюлган. Бул иш каллиграф Миршайх аль-Пурани тарабынан аткарылган. Бул мечит По-и-Калян комплексинде жайгашкан. Комплекске Калян минарети, Калан мечити, Мири-Араб жана Амир Олим хан медресеси кирет. Калан мечитинин дубал аркалары менен кооздолгон алдыңкы веранда-порчосу бар. Мечиттин кооздуктарынын кээ бирлери сакталып, калыбына келтирилген. Мечиттин алдыңкы бөлүгүнүн каптоосунун астында уста Баязид Пурони деген ат менен байланышкан алты кырдуу плиталардан жасалган кооздук жана 15-кылымга таандык чектелме экени аныкталган. 20-кылымдын башында уста Ширин Муродовдун демилгеси менен мечиттин байыркы көрүнүшүнө ылайык сегиз бурчтуу күмбөз курулган. 1935-жылы Калан мечити амбар катары колдонулуп, жума намазы Мири-Араб медресесинде окулган. 1997-жылы Бухара шаарынын 2500 жылдыгына карата, Өзбекстан Республикасынын биринчи президенти Ислам Каримовдун жарлыгы боюнча Калан мечити реставрацияланган. Азыркы учурда мечит иштеп турат.

Архитектура

Мечит тик бурчтуу планга ээ (127x78 м), чоң короо күмбөздүү жабык верандалар менен курчалган. 208 мамыга таянган 288 күмбөз бар. Короонун төрт тарабында кооздолгон айвандар жайгашкан. Чыгыштагы тышкы чоң айван өзүнүн улуулугу жана кооз кооздугу менен айырмаланат. Калан мечитинин 7 тышкы дарбазасы бар, башкы чыгыш дарбазанын алдында жана ичинде кең верандалар жайгашкан.