Mallus

Маллус (грекче: η Μαλλός Mallos; этноним: Μαλλώτης) — Анадолудагы Пирам дарыясынын (азыркы Жейхан дарыясы) куймасынын жанында жайгашкан, Киликия Кампестрис (кийин Киликия Прима) аймагынын байыркы шаары. Байыркы мезгилде шаар, порт кызматын аткарган Магарса (же Магарсус) каршысындагы адырда, Пирам дарыясынын (ал мезгилден бери агымы өзгөргөн) куймасында жайгашкан. Аймак анын атынан Маллотис деп аталган. Шаардын орду учурда Жер Ортолук деңиз жээгинен бир нече км ичкериде, Түркиянын Адана аймагынын Караташ жарым аралындагы адырда, Караташ шаарынан бир нече км алыста жайгашкан.

Тарыхы

Грек легендасы Маллустун негизделишин Амфилох жана Мопс аттуу эки аргос боордошко таандык кылат. Амфилох ар кандай булактарда Амфиарайдын уулу жана Алкмеондун бир тууганы болгон хан жана көзү ачык катары; же Алкмеондун уулу катары; же Страбонго ылайык, Аполлондун жарым кудай уулу катары сыпатталган эки инсандын бирине берилет. Амфиарайдын да, Алкмеондун да уулдары Троя согушун көргөн муундардан деп айтылат. Амфилох менен Мопс ушул чыр-чатактан кетип, Маллус жана дагы бир нече ырымчыл орундар менен шаарларды негиздеп, андан кийин Аргоско кайтып же бири-бирин өлтүрүп коюшкан дешет. Плутархка чейин иштеп турган бул ырымчыл орундун зыяраттоочулары түнду ийбадатканада өткөрүшкөн жана алардын түштөрү кудайлардын суроолоруна жоопу деп эсептелген.

Александр Македонский аймакты басып алуу учурунда Пирам дарыясынын үстүнө көпүрө курдуруп, Маллусга келип, ал жерде Амфилохко сыйынуу ырымдарын жасаган. Александр ошондой эле шаарды салыктан бошотуп берген, анткени ал аргостуктардын колониясы болгон, жана ал өзү дагы Геракл тукумунан, Аргостон тараган деп эсептелген.

Маллустан чыккан триремалар Александрдын флотуна кошулуп, Тир камалоосуна катышкан.

Ал апокрифтик китептерге ылайык, Антиох IV Эпифан эки шаарды да өз токолуна тартуулагандыктан, ага каршы Тарсус менен бирикти. Маллус белгилуу маанилуу шаар болгон, бирок анын өзгөчө кызыктуу жерлери болгону байкалбайт. Биздин заманга чейинки II кылымда, ал глобустун алгачкы белгилуу түрүн курганы менен атактуу философ жана грамматик Крат Маллустук шаарынын атуулу болгон; бирок ал шаардан жаш курагында кетип, анын илимий ишмердиги негизинен башка жерлерде өткөн.

Анын порт шаары Магарса болгон, бирок кийинчерээк, окшош, анын өзүнүн Портус Палорум деп аталган порту болгон. Маллустан көптөгөн тыйындар сакталып калган, III кылымдагылары «Mallus Colonia» же «Colonia Metropolis Mallus» деген жазуу менен белгиленет. Шаар жөнүндө көптөгөн байыркы автордор, ал эми орто кылымдарда араб, армян жана италиялык жазуучулар эскерет. Шаардын мааниси Киликиянын армян хандыгы менен бирге жоюлуп, акыры жок болуп кеткен. Антиохия ад Пирамум деп аталган байыркы орун, деңиз жээгинде, бир нече км алыста жайгашкан.

Маллус Антиохияга таандык Notitiae Episcopatuum деп аталган ар кандай редакцияларда Тарсустун суффраганы катары эскерилет. Алты эпископ катталган: Антиохия жыйынына (377) катышкан Бематий; Эфестеги Биринчи жыйынга (431) жана Тарсус жыйынына (434) катышкан Валентин; Халкедон жыйынына (451) катышкан Хрисипп. Бул эпископчулук Католик чиркөөсүнүн титулдук эпископчулуктар тизмесине кирет. 1990-жылы анын акыркы эпископу каза болгондон бери бул орунга жаңы титулдук эпископ дайындалган эмес.

Эпископчулугу

Антиохиянын «Notititae Episcopatuum» боюнча эпископчулук эскерилет

Антиохия патриархатынын суффраганы жана Тарсус архиепископчулугунун суффраганы болгон. Алты эпископ белгилуу:

Антиохия жыйынына (377) катышкан Бематий;

Эфес жыйынына (431) жана Тарсус синодуна (434) катышкан Валентин;

Халкедон жыйынына (451) катышкан Хрисипп.

Атталон (болжол менен 459)

Косма (болжол менен 553)

Бүгүнкү күндө ал бар болгону Рим-Католик чиркөөсүнүн титулдук эпископчулугу катары сакталып калган.

Жайгашкан жери

Маллустун дал жайгашкан жери бир нече изилдөөнүн предмети болгон. Квинт Курций Александр Пирам дарыясынын үстүнө көпүрө курдуруп, андан соң шаарга киргенин жазат, бул Маллустун дарыянын куймасынын жанында, чыгыш жээгинде, Мегарсуска (азыркы Караташка) каршы жайгашканын көрсөтөт. Скилакска (40-бет) ылайык, Маллусга жетүү үчүн дарыя менен бир аз жогору сүзүү зарыл болгон; Помпоний Мела (I.13) да шаардын дарыянын жанында жайгашканын тастыктайт; ошондуктан Птолемей (V.8.4) шаарды дарыядан эки мильден ашык алыста көрсөткөндүктөн ката кетирген болушу керек.

Маллус кадимкиде Адана аймагынын Кызылтахта шаарчасында жайгашкан деп эсептелет. Жакын жердеги Теркосан шаарчасы анын некрополу катары эскерилет. Шаардын Кызылтахтадагы жайгашкан орду байыркы булактарга таянып болжолдонгон. Стадиасмус Маллустун Мегарсустан 150 стадия алыста болгонун көрсөтөт (Мегарсус азыркы Караташ менен такталат). Бир стадия 600 футка барабар жана 150 стадия 27,4 км түзөт. Бул аралык Караташтан Түркиянын 1:100 000 масштабдагы картасында өлчөнгөндө, шаардын жайгашкан орду Кызылтахтанын тегерегине туш келет.