Panionium

Панионий (байыркы грекче: Πανιώνιον, Панионион) — Посейдон Геликонийге арналган ионий ыйык жайы жана Ионий лигасынын жыйын өткөрүү орду болгон. Ал Микале тоо жарым аралында, азыркы Түркиядагы Измир (мурунку Смирна) шаарынан түштүккө карай болжол менен 100 километр алыстыкта жайгашкан. Геродот аны мындайча сүрөттөйт: «Панионион — Микаледе, түндүктү карап турган ыйык жер; ал иониялыктардын жалпы каалоосу боюнча Геликон Посейдонуна арналган. Микале Самостун каршысындагы континенттин батыш мүйүзү; иониялыктар ал жерге өз шаарларынан чогулуп, Панионий деп аталган майрамды өткөрүшчү».

Ыйык жай Ионий лигасын түзгөн он эки шаардын бири болгон Приена ионий шаарынын контролунда болгон. Приена Микале тоосунун каршысында, болжол менен 15 километр алыстыкта жайгашкан. Приена тургундары ыйык жайды башкарып, курмандык чалуу жана ыйык ырым-жырым аземдерин жетектешкен.

Панионий Панионий (πανιώνια) деп аталган ионий диний майрамы жана оюндарынын (панегирис) орду болгон. Перс бийлиги учурунда Панионийдеги иш-аракеттер чектелген. Б.з.ч. 5-кылымдын аягында жазган Фукидид иониялыктар ошол мезгилде майрамын Эфесте өткөрүп жатканын айтат. Диодор иониялыктар айлана-чөйрөдөгү согуштан улам Панионийди Панионийден Эфеске көчүрүүгө мажбур болгонун жазат. Улуу Александрдын тушунда оюндар менен майрам Панионийде кайра өткөрүлүп, рим бийлигинин мезгилинде да улантылган, бирок мурунку маанисине кайра ээ боло алган эмес.

Жайгашкан жери

Панионийдин болжолдуу жайгашкан жери бир нече байыркы жазуучулар тарабынан берилген. Мисалы, Геродот аны «түндүктү караган Микале» дейт, ал эми Страбон «Самос бугазынан өткөндөн кийин, Микале тоосунун жанында, Эфеске сүзгөндө... деңизден үч стадия жогору жайгашкан» дейт. Бирок жердин так жайгашкан орду жоголуп кеткен.

Панионийдин жайгашкан жерине болжолдуу ишарат 1673-жылы бул аймактан табылган жазуу болгон. Теодор Виганд 19-кылымдын аягында бир жерди тапкан, ал 1958-жылы Клейнер, Хоммел жана Мюллер-Винер тарабынан казылган. Ал Кушадасынан түштүккө карай 17 километр алыстыкта, Гюзельчамлынын жанында, Микале тоосунун түндүк капталында, деңизди карап турган, Отоматик Тепе («пулемёт дөбөсү») деп аталган бийик эмес дөбөнүн үстүндө жайгашкан.

Виганд тапкан жер көптөгөн жылдар бою Панионион катары аныкталып келген. Ал батыштан кире бериши бар, азыр да бир-үч катмары көрүнүп турган теменос дубалы менен курчалган. Борбордук аянтта б.з.ч. 6-кылымдын аягына таандык деп болжолдонгон, Посейдондун курмандык чалынуучу жайы деп эсептелген 17,5 x 4,25 метрлик тик бурчтуу таштын издери көрүнөт. Дөбөнүн этегинде, курмандык чалынуучу жайдан түштүк-батышка карай 50 метр алыстыкта кичине театр же одеон бар. Ал диаметри 32 метр, жарым тегеректен бир аз чоңураак, толук ташка оюлган 11 катар отургучтары бар жана Ионий лигасынын жыйындары үчүн кеңеш бөлмөсү деп болжолдонот. Ал б.з.ч. 4-кылымга таандык, ал мезгилде Ионий лигасы жана Панионий майрамы кайра жанданган. Ыйык жай менен кеңеш бөлмөсүнүн ортосунда чоң үңкүр бар, бирок анын кандайдыр бир культтук функциясы бар болгонбу — белгисиз. Байыркы булактарда курмандык чалуулар эскерилет, бирок ийбадатхана эскерилбейт жана эч бир табылган эмес.

Бирок 2004-жылы немис археологу Ганс Ломан Микале тоо жарым аралын изилдеп жатып, тоолордогу бийик жерден дагы бир археологиялык жерди, конушту жана ионий тартибиндеги архаикалык ийбадатканы (болжол менен б.з.ч. 6-кылымдын ортосу) тапкан. 2005-жылдын жайында ийбадатхана Айдын музейи менен биргеликте казылган. Ломан бул жер жазуу булактарына жакшыраак дал келгендиктен, Ионий аймагынын көпчүлүгүн көрүп турган бул жерди Панионион деп аныктоо керек деп болжолдойт.