Piri Mehmed Pasha Mosque

Пири Мехмед Паша мечити (түркчө: Piri Mehmet Paşa Cami) — Түркиянын Истанбул облусундагы Силиври шаарында улуу везир Пири Мехмед Паша тарабынан 1530–31-жылдары курулган, Осмон доорундагы мечит.

Тарыхы

Мечит комплекси Түркиянын түндүк-батышындагы Истанбул облусунун Силиври районунун борборунда жайгашкан. Ал Осмон улуу везири Пири Мехмед Паша (кызматта 1518–1523) тарабынан курдурулган жана негизги дарбазанын үстүндөгү дубалга бекитилген жазууга ылайык хижра боюнча 937-жылы (1530–31) курулган. Комплекстин архитектурасы жөнүндө ар кандай жазуулар жана уламыштар бар. Мечиттин архитектору белгисиз. Мечит комплексинин курулуш мезгилинде башкы архитектор Ажем (Эсир) Али («Перс (Туткун) Али») болгон.

Архитектурасы

Мечит террасадагы короонун ортосунда жайгашкан. Жонулган таштан курулган ал, диаметри 11,90 м (39,0 фут) болгон коргошун жалбырак менен капталган күмбөз менен жабылган чарчы план формасына ээ. Терезелердин эки катары бар, жогорку катардагы терезелер учтуу арка формасында, ал эми ылдыйкылары тик бурчтуу формада. Жарым күмбөз менен жабылган мунарчада жайгашкан михраб негизги сыйынуу бөлмөсүнө чоң учтуу арка аркылуу ачылат. Негизги сыйынуу бөлмөсүнүн эки тарабында, сыртка жана ичке чыгуучу эшиктери бар эки күмбөздүү бөлмөчө бар. Эки бөлмөчөнүн да түштүктөн сыртка ачылган терезеси жана түндүктөн нарфекске (алдыңкы бөлмө) ачылган терезеси бар. Мечиттин негизги кирүү эшигинин алдында беш учтуу аркалуу нарфекси бар. Нарфекстин беш күмбөзүн мукарнас капиттелдери бар төрт мамы кармап турат. Нарфекстин ортоку күмбөзү калгандарынан бийигирээк. Нарфекс эки тарабында терезеси бар дубалдар менен курчалган. Күмбөздөрдүн, аркалардын, дубалдардын ички бети, айрыкча терезелердин тегерегинде, кол менен тартылган сүрөттөр менен кооздолгон. Негизги күмбөздүн ичинде «Аят аль-Курси» («Тахт аяты») деген Куран аяты бар. Мечиттин түндүк-батышында бир балкондуу бир мунарасы бар, ага мечиттин ичинен чыгууга болот. Мунаранын негизи баштапкы, ал эми мунаранын өзү негизги дарбазанын эки тарабында жайгашкан жазуу боюнча ишеним адамы Садеддин Бей тарабынан буйрулган, хижра боюнча 1179-жылы (1765–66) болгон мечит комплексинин реставрация иштери учурунда кайра курулган. Короонун ортосунда цинк жалбырак менен капталган пирамида сымал чатыры бар сегиз бурчтуу шадырван бар. Ал 1966–1971-жылдардагы реставрация иштеринин учурунда курулган.

Мечит комплекси саякатчылар үч күнгө чейин жашай турган мейманкана, имарет (ачык ашхана), ашкана, тамактануу бөлмөсү, отун сарай, хан, балдар мектеби, тогуз бөлмөлүк медресе, жетим үйү жана Белград чебинен кайтып келген жоокерлер үчүн кызмат имаратын камтыган. Бул мекемелердин ишин улантуу үчүн, мечит комплексине

дан эгин талаасы, тегирмен, кудук жана чарбадан тышкары, болжол менен он дүкөн вакф катары тартууланган.

Жазуулар көрсөткөндөй, мечит 1765 жана 1895-жылдары эки чоң реставрациядан өткөн. Хижра боюнча 1313-жылкы (1895–96) реставрациянын жазуусу нарфекстин ортоку күмбөзүндө жайгашкан. Реставрация жазууларына ылайык, мунара барокко архитектуралык дизайнынын мисалы.

Соодагерлер турак жай катары колдонгон хан XVIII кылымда мечиттин жанында курулган. Хандын алдындагы малга суу берүүчү жай жана фонтан 1940-жылдары алынып салынган.

Барокко жана неоклассикалык Империя стилинин айкалышында долбоорлонгон мечиттин короосундагы фонтан Хажы Исмаил Аганын атын алып жүрөт. Короонун түштүгүндөгү чың дубалда жайгашкан дагы бир фонтан 1990-жылдары бир көчө алыстыктагы баштапкы жеринен бул жерге көчүрүлгөн.

Мечит комплексинин көрүстөнү дубал менен курчалган жана мечиттин кыбыла тарабында жайгашкан. Ал баштапкыда короодо кеңири аянтты ээлеген, бирок Фонддордун Башкы Дирекциясынын реставрация иштеринин учурунда 12 м × 23 м (39 фут × 75 фут) салыштырмалуу кичине аянтка кыскартылган. Пири Мехмед Пашанын мрамор саркофагы көрүстөндүн түндүк-чыгыш бурчунда жайгашкан. Анын уулу Мухиддин Мехмед Рашид Эфендинин саркофагы анын мүрзөсүнүн жанында турат.

Бүгүнкү күндө

Пири Мехмед Паша мечити Фонддордун Башкы Дирекциясы тарабынан 1961–1971-жылдар аралыгында жүргүзүлгөн реставрация иштеринен кийин азыркы көрүнүшүнө ээ болгон.

Бүгүнкү күнгө чейин жападан жалгыз мечит, ошондой эле жетим үйүнүн жана медресенин бир бөлмөсү сакталган.

Мечиттин эң акыркы реставрация иштери 2013-жылдын апрелинде башталган. 2016-жылдын 3-июнунда ал кайрадан сыйынуу үчүн ачылган.