Qozikalon madrasasi

Кази Калян мадрасасы — Өзбекстандын Хива шаарындагы архитектуралык эстелик (1905). Мадраса Ичан Каланын составдык бөлүгү. Кази Калян мадрасасы Ичан Кала музей-коругунун эстеликтеринин курамына кирет. Курулма Жума мечити (Хива) менен Матниёз Девонбеги мадрасасынын арасында жайгашкан. Ал 1905-жылы Хорезмдин башкы казысы Мохаммад Салих Охунд тарабынан курулган.

Мохаммад Салих Охунд Бобохун Салимовдун уулу болгон, Хорезм Эл Советтер Республикасынын биринчи адилет министри болгон. Салих Ахун 30 жашка чыкканда Хива шаарынын башкы казысы кылып дайындалган. Андан кийин, анын мыкты билими жана талантынын аркасында, ал бул кызматта өмүрүнүн акырына чейин узак убакыт иштеген.

Учурда ал Өзбекстандын маданий мурасынын объектиси. Бул туристтик кызмат көрсөтүү жана көргөзмө объектиси, ал жерде Хорезм музыкалык искусствосунун тарыхы музейи жайгашкан. Көргөзмөдө байыркы мезгилден бүгүнкү күнгө чейинки Хорезм музыкалык искусствосунун өнүгүү тарыхын чагылдырган буюмдар көргөзүлөт.

Мадрасанын курулушуна Хорезмдин белгилүү чеберлери Худайберган Хаджи, Каландар Кочум, Матжон Кулимов, Багбек Абдурахманов, Вайс Кулол жана башкалар катышкан.

Архитектурасы

Мадрасанын башкы фасады шаардын көчөсүнө караган. Мадраса тик бурчтук планга ээ (32,5×23,4 м), күмбөз чатырлуу имарат, класс бөлмө (4,7×4,7 м планы) жана короо (16,6×9,8 м). Баш тарабынын эки бурчунда гүл чиймесине окшош үлгүлөр жасалган (алар жашыл жана көк кашын менен кооздолгон); мионсарайга кире бериш дарбаза аркылуу, мионсарайдын эки тарабында мечит жана мадраса бар. Мадрасада 16 бөлмө бар. Мадрасанын бөлмөлөрүнүн эшик жана терезелери айвонго карай курулган. Ар бир бөлмөнүн өзүнчө очогу бар. Айвондо кудук казылган, анын тереңдиги 8–10 метрге жетет. Шыбы жана дубалдары түстүү кашын менен кооздолгон; дубалдын тышкы жана ички тарабынын жогорку бөлүгү горизонталдуу жашыл «филет» катары менен каптаган, дубалдарда жалпак аркалар жасалган.

Диний илимдерден тышкары, Кази Калян мадрасасында фикх-шариат мыйзамдары, ар кандай зекет жана салык чогултуу, тактап айтканда юриспруденция да окутулган. Анткени Орус империясынын жарым-колониясына айланган Хива хандыгында мүлктүк доолор жана исламга каршы бидгаттар таралганга башталган. Мындай кырдаалда коомдун ислам укук илимине болгон билимин жогорулатуу дагы да актуал боло баштаган. Мадрасада окугандардын арасынан көптөгөн казылар, илимдүү аксакалдар жана мырзалар чыккан. Мугалим Абдулла Болтаев мадрасада 35 студент окугандыгын билдирген.

Учурда Кази Калян мадрасасында «Хорезм музыкасынын тарыхы» музейи жайгашкан. Көргөзмө аянты 125 чарчы метрди түзөт. Экспонаттардын арасында байыркы мезгилден бүгүнкү күнгө чейинки Хорезм музыкалык искусствосунун өнүгүү тарыхын көрсөтүүчү 352 экспонат бар. Музейдин зыяратчылары байыркы хорезмдик обондорду жана ырларды каалоосу боюнча угуп көрүшө алат.