Matniyaz Divanbegi Madrasah

Матниёз Девонбеги медресеси (Мухаммад Ниёз Девонбеги медресеси) — Хорезм облусунун Хива шаарындагы архитектуралык эстелик. Медресе 1871-жылы курулган, бүгүн ал Хиванын «Ичан-Кала» кыштагындагы Пахлавон Махмуд көчөсү, 19-үйдө жайгашкан. «Ичан-Кала» тарыхый объектиси мамлекеттик музей-коругу оперативдик башкаруу укугунун негизинде мамлекеттик мүлккө таандык.

Медресе 1871-жылы өзбек башкаруучусу Мухаммад Рахим хан II бийлик кылган мезгилинде, анын жогорку кызматкери, каржы министри — Мухаммад Ниёз (диалектте Матниёз) девонбеги тарабынан өз каражатынын эсебинен курулган. Ал Мухаммад Рахимхан медресесинин чыгыш дубалынын алдында жайгашкан.

Медресе 1990-жылы Ичан-Каланын курамында ЮНЕСКОнун Дүйнөлүк мурастар тизмесине кирген. Учурда ал туристтик кызмат көрсөтүү жана көргөзмө мекемеси болуп, анда Хива туристтик комплексинин рестораны жайгашкан. 1979-жылдан тартып бул мекеме Мухаммад Аминхан медресеси менен бирге жергиликтүү жана чет элдик туристтерге кызмат көрсөтүүгө ылайыкташтырылган.

Архитектурасы

Негизги фасад Мухаммад Аминхан медресесине карай тараптан жайгашкан. Медресе бир кабаттуу, тик бурчтук формада (36,45 × 31,8 м). Башында ал окуу бөлмөлөрүнөн, кышкы мечиттен жана хужралар менен курчалган короодон турган. Алардын жалпы саны 19 (калган 2 бөлмө экинчи кабатта жайгашкан). Бөлмөлөр короонун тегерегинде (21 × 17 м) жайгашкан. Негизги фасадда чоң пештак бар, анын капталдарында 3 аркалуу аркалар жасалган. Бурчтардагы минареттердин чокусу күмбөздүү мезанин менен бүтүрүлгөн. Ага чиймелүү жыгач эшик аркылуу кирилет. Миянсарайдын күмбөзү калкан сымал аркаларга таянган. Миянсарайдын жанында короого туташкан окуу бөлмөлөрү бар. Короонун тегерегиндеги бөлмөлөрдүн алдыңкы бети аркалуу. Түштүк тараптагы эки капталдуу-күмбөздүү мечит айван катары колдонулган. Окуу бөлмөсү менен мечиттин күмбөздөрү кесилишкен аркаларга жайгаштырылган, бөлмөлөр күмбөздүү (сводчатый). Негизги стиль Хорезм архитектурасынын типтүү стилинде (көк, ак жана асман түстөгү кашакалар менен) кооздолгон.

Медресенин кире бериш эшигинин үстүндө насталик жазуусунда арнама аяттар жазылган. Аларды Хорезм тарыхчысы жана акыны Огахий жазган.

Башка булакта эшиктин үстүндөгү мрамор таштын бетине араб жазуусунда текст жазылганы, бул текстти Худайберган Девон 1871-жылы (хижрий 1288-жыл) «Девоний» колтамгасы менен жазып бүткөнү айтылат.