Tomb of Muin Khalfa Baba

Муин Халфа Бобо мавзолею (өзбекче: Muin Xalfa Bobo maqbarasi) — Өзбекстандын Ташкент шаарында жайгашкан, XIX кылымга таандык архитектуралык эстелик, мавзолей.

Жайгашкан жери

Имарат Карасарайская көчөсү, 89-үйдө жайгашкан. Мүрзө мурда дин кызматкерлер комплексинин негизги курулушу болгон, бирок ал кийинчерээк жоготулган.

Тарыхы

Мавзолейдин курулуш шарттары 1872-жылы туулган, көргө коюлган адамдын тукуму Атхан Кадыровдун сөздөрүнөн тактыкка чыгарылган. Муин-бува Самаркандан чыккан дыйкандардан болгон, Каршиде окуган. Ал усто-курулушчу, устаканалардын аксакалы (халфа) болгон жана Самаркан чеберлерин чакырып, өзүнө мүрзө курдурган. Суралган карыялардын сөзү боюнча, курулуш 1845-жылы бүткөн (Кадыровдун айтымында, сурамжылоо учурунда имарат 125 жашта болгон). «Ташкент» энциклопедиясында (2008) Муин Халфа-бобо ишан болгон деп айтылат, курулуш датасы 1883-жыл деп көрсөтүлгөн, ал эми энциклопедиянын мурдагы басылышында (1983) 1884-жыл берилген.

2007-жылы имарат калыбына келтирилген. Калыбына келтирүү учурунда, эскерүү иваны (айван) дубалы Өзбекстандын элдик чебери Асрол Мухтаровдун ганчкорлор бригадасы тарабынан кооздолгон.

Архитектурасы

Муин Халфа-бобо бир камералуу портал-күмбөз түрүндөгү мавзолейлерге таандык. Планы боюнча курулуш тик бурчтук (5,48 × 6,16 метр), алдына иван жабыштырылган бир чарчы бөлмөдөн (3,05 × 3,05 метр) турат. Бөлмөнүн үстүндө, имараттын тышкы көрүнүшүндө үстөмдүк кылган, кыска цилиндрдик дубал (барабан) үстүнө орнотулган сфероконустук күмбөз көтөрүлөт. Барабан кыштардын горизонталдуу катарларынан түзүлгөн жалган сфералуу «желкендерге» (парустарга) таянат. Ылдыйкы куб көлөмү күмбөз үчүн кайт болуп кызмат кылат. Мавзолейдин алдыңкы бөлүгүндө дубалдардын улануусу жогору көтөрүлүп, порталды түзөт. Порталдын формасы, терең эмес учтуу чуңкуру жана «П» тамгасы сымал курчоо рамкалары аркасында пештакка окшош. Портал аркасынын өлчөмү 3,43 метр.

Бөлмөдө фасаддан арткы дубалга карай багытталган эки чоң сагана (мүрзө таш) бар. Негизги көр Муин-буванын өзүнө таандык, экинчиси анын уулу Умар-ханга таандык. Дубалдарда төрт кичине тегиз чуңкур бар.

Эстелик сыланган эмес жана дээрлик кооздолгон эмес. Кооздоо күмбөздүн скуфиясын бөлүп турган калыптама оюм-чиймелердин шакегинен (шарафадан) жана аркалардын архивольтторундагы ганч калыптарынан, ошондой эле фасаддын кыштарынын арасындагы ганч түйүндөрүнөн гана турат. Батыш дубалда бөлмөнү жарык кылган бир терезе бар.

Мүрзө жылмаланган күйгүзүлгөн тегиз кыштан (24-25 × 25 × 3,5 сантиметр) ылай эритмесинде курулган. Аркалар менен күмбөздүн кыш тери таза ганч менен жыйылган. (10 катар, 10 түйүн менен кошо, бийиктиги 59–61 см түзөт).

Эскерүү иванында Асрол Мухтаров окуучулары менен бирге «Хаст-Имам» деген ганч панелин (паляк) түзгөн.

Архитектуралык курамды талдоо

Имарат мурдагы Ташкент мавзолею Чупан-атанын контурларын кайталайт деп эсептелет, мындан тышкары, ал бир эле кыштан курулган жана терезенин жайгашуусу окшош. Бирок бул окшоштук жөнөкөйлөштүрүү менен жүргөн: Муин Халфа-бобонун порталынын мунараларынан, сөрөттүү жайгаштыруулардан куру калган, желкендердин формасы менен кыйылышында айырмачылыктар бар, күмбөз салмактуу көрүнөт. Мавзолейдин XIX кылымдын ортосунда курулганын эске алып, порталдын пештакка болгон курамдык окшоштугу эскирген архитектуралык формадан калган из катары каралышы керек.