Yesemek Quarry and Sculpture Workshop

Йесемек таш казылган жер жана скульптура устаканасы Түркиянын Газиантеп провинциясындагы ачык аба музейи жана археологиялык жай. Жай хетт мезгилинде таш казылган жер болгон жана 100 000 чарчы метр аянтты ээлейт, бул аны байыркы Жакынкы Чыгыштан белгилүү эң чоң таш иштетүү устаканасы кылат.

Географиясы

Музей Газиантеп провинциясынын Ислахие районундагы Йесемек кыштагынын түштүгүндө, 36°53′35″ т.к. 36°44′40″ ч.б. координаттарында жайгашкан. Ал тоолуу аймактын батыш беттеринде жана Тахталы бурасынын суу сактагычынын чыгышында жайгашкан. Кыштактан аралыгы болжол менен 1,5 км, Ислахиеге чейин 23 км жана Газиантепке чейин 113 км. Конокторго Газиантептен, Искендерундан же Антакьядан жай машина менен жетүүгө болот.

Казуу иштеринин тарыхы

Урандылар 1890-жылы австриялык археолог Феликс фон Лушан тарабынан аймактын түндүгүндөгү Зинжирлиде жүргүзгөн казуулары учурунда жарым-жартылай ачылган. 1957–1961-жылдары түрк археологу Бахадыр Алким казуу иштерин улантып, болжол менен 200 скульптураны ачкан. Эң акыркы иштерди 1990-жылдары Анадолу цивилизациялары музейинин директору Ильхан Темизсой жүргүзгөн жана дагы жүздөй буюмду жарыкка алып чыккан. Азыр жай Газиантеп археология музейи башкарган ачык аба музейи болуп саналат.

Жайдын тарыхы

Жай скульптура устаканасы болгон. Аны хетт императору I Суппилулиума (б.з.ч. башкаруусу 1344–1322) негиздеген. Хетт империясынын кыйроосу менен иш-аракет, мүмкүн, токтотулган, бирок устакана биздин заманыбызга чейинки IX кылымда, Йесемек Самал арамей падышалыгынын курамында болгондо, кайрадан иштеп баштаган. Бул мезгилдин буюмдары арамей жана ассирия таасирин көрсөтөт. Биздин заманыбызга чейинки VIII кылымда аймак ассириялыктардын көзөмөлүнө өтүп, жай кайрадан таштап кетилген. Устаттар жөн эле ишин токтоткону же ассириянын борборуна алынып кеткени белгисиз. Устакананын тегерегиндеги аймак негизинен базальт менен капталган жана скульптуралардын чийки заты базальт. Устакананын жалпы аянты болжол менен 100 000 чарчы метрди түзөт. Казылып табылган 300 буюмдун арасында сфинкстер, арстандар, арабалар, кудайлар жана башкалар бар.

Скульптуралар

Жайда скульптуралардын бир нече негизги түрү бар. Көпчүлүгү аялдын башы жана арстандын денеси бар сфинкстер же арстандар (кайсынысы канаттуу). Бул сфинкстер менен арстандар, мүмкүн, хетт шаарларынын, сарайларынын жана храмдарынын дарбазаларын эки тараптан тосуу үчүн арналган жана Хаттуса менен Алача Хёюктен табылган дарбаза скульптураларына абдан окшош. Мындан тышкары, колдору көкүрөктө айкалышкан тоо кудайларынын топтору, аңчылык көрүнүштөрүнүн рельефтери жана аюу-адам да бар. Бул буюмдар өзгөчө заказдар деп эсептелет. Тоо кудайлары Эфлатун Пынардагы булак ыйык жайындагы тирөөч катары колдонулгандарга абдан окшош. Скульптураларды даярдоонун бардык этабында көрүүгө болот. Зинжирлиден табылган өзгөчө белгилүү сфинкс азыр Газиантеп музейинде коюлган.

Таш иштетүү

Таш казылган жерде кызыл базальттын чоң блоктору алдын ала бар жаракаларга чукуч жана балта менен уруп сыныктырылган. Бул жаракаларга жыгач сыналар сайылып, алардын үстүнө суу куюлган. Сууга толгон жыгач кеңейип, чоң сыныктарды ажыратып чыгарган. Фигуралардын орой формасы муну менен чукуч менен жонулуп, тышкы бети жылмакайланган. Андан кийин такай жонулуу жүргүзүлгөн, акырында буюм жылтыратылган. Акыркы майда-чуйдалар көпчүлүк учурда устаканада эмес, алардын акыркы жеткирилген жеринде аткарылган. Алар таш казылган жерден кантип ташылганы белгисиз.

Дүйнөлүк мурас статусу

Бул жай 2012-жылдын 13-апрелинде ЮНЕСКОнун Дүйнөлүк мурас эстеликтеринин алдын ала тизмесине маданий категорияда кошулган.