Yukhari Govhar Agha Mosque

Юхары Говхар Ага мечити (азербайжанча: Yuxarı Gövhər Ağa Məscidi), Говхар Аганын Улуу мечити (азербайжанча: Boyuk Juma Gövhər Ağanın Cümə Məscidi) деп да аталат, Азербайжандын Шуша шаарында жайгашкан шиит мусулмандарынын мечити.

Тарых

«Юхары Говхар Ага» азербайжан тилинде «Жогорку Говхар Ага мечити» дегенди билдирет, бул мечиттин Шуша шаарынын жогорку бөлүгүндө жайгашканын жана шаардын ылдый бөлүгүндөгү ошол эле аттуу Ашагы Говхар Ага мечитинен айырмалоо үчүн айтылат. Эки мечит тең Шушанын символу жана чыгыш архитектурасынын шедевери болуп эсептелет.

Юхары Говхар Ага мечити Шушанын башкы аянтында, Юсиф Вазир Чаманзаминли көчөсүндө жайгашкан жана ошол эле архитектор тарабынан курулган мадраса, дүкөндөр жана үйлөрдү камтыган архитектуралык комплекстин чоң бөлүгүн түзөт. «Карабах-наме» китебинин автору, тарыхчы Мирза Жамал Карабахинин айтымында, мечиттин курулушу Ибрахим Халил хандын буйругу менен 1182-жылы хижра боюнча (б.з. 1768/1769) башталган, бирок узакка токтотулган. Кийинчерээк курулуш кайра башталып, Ибрахим Халил хандын кызы Говхар Аганын буйругу менен архитектор Карбалайы Сафихан Карабахи тарабынан 1883–1885-жылдары тамамдалган.

Тышкы жана ички көрүнүшү

Юхары Говхар Ага мечитинин намаз залы алты таш мамы менен бөлүнгөн, 190 м × 185 м (623 фут × 607 фут) чарчы формадагы үч нефтен турат. Мечиттин түндүк тарабындагы үч устундуу терраса ага 26,5 м × 21,5 м (87 фут × 71 фут) тик бурчтуу форма берет. Мечиттин эки мунарасы бар. Балкондор мурда намаз залындагы аялдардын бөлүгү катары кызмат кылган. Намаз залынын ичи кош терезелерден жарык алат. Фасаддагы эки мунара террасаны түзөт. Мечиттин бинасы таштан, эки мунарасы кыштан курулган. Мунаралар горизонталдуу курчоолору бар цилиндр формасында, ар бир бөлүгү өзүнчө кыш үлгүсү менен коюлган. Ушул эле курулуш үлгүсүн Кербалайы Сафихан Карабахи курган Карабахтын көпчүлүк мечиттеринен көрүүгө болот.

Учурдагы абалы

Советтик мезгилде мечит жабылып, музей катары колдонулган, бирок 1988-жылы кайрадан иштеп турган мечит болуп ачылган. 1992-жылы Шуша карабах-армян күчтөрү тарабынан басып алынгандан кийин, мечит иштебей калган. 2008–2009-жылдары мечиттин чатырын оңдоо менен чектелген кичи реставрациядан кийин, Тоолуу Карабахтын Экономика министрлигинин кызматкерлери реставрация долбоорун буйруп, иштерди жүргүзүү үчүн иран адистерин жалдаган. Азербайжан расмийлери бул долбоорго нааразылык билдиришкен, Диний уюмдар менен иштөө боюнча мамлекеттик комитеттин вице-төрагасы Гундуз Исмайылов «Армениянын Шушадагы тарыхый азербайжан мечитин калыбына келтирүү аракети — ал ээлеп алган аймактарда азербайжандын маданий-диний эстеликтерине жасаган вандализмди жашырып коюуга аракет» деп билдирген.

Бир нече жылдык реставрация иштеринен кийин, Юхары Говхар Ага мечити, жанындагы мадраса жана парк 2019-жылдын 14-октябрында өткөн салтанат менен туристтер үчүн расмий түрдө ачылган. Долбоорду Армениянын өнүктүрүү демилгеси (IDeA) фонду жеке кайрымдуулуктардын, өзгөчө орус-армян ишкери Рубен Варданяндын Чыгыш тарыхый мурасын жаңылоо фонду жана казак ишкери Кайрат Боранбаевдин колдоосу менен жүзөгө ашырган.

Комплекс Армян-Иран маданий борбору катары колдонулмак болгон. Белгилей кетсек, мурунку азербайжан жаранынын болгону эч жерде айтылбай, комплекс иран мечити катары сунушталган.

28 жылдан кийин, мечитте биринчи жума намазы 2020-жылдын 13-ноябрында азербайжан жоокерлери тарабынан окулган. Мечиттин реставрациясы 2021-жылдын аягында Гейдар Алиев фондунун колдоосу менен каржыланып башталган.