Zorkul

Зоркул (дари тилинде: زارکول; пушту тилинде: زارکول; тажикче: Зоркӯл) — Ооганстандын Бадахшан провинциясынын Вахан району менен Тажикстандын Тоолуу-Бадахшан автономиялуу облусунун ортосундагы чек ара боюнча жайгашкан, Памир тоолорундагы көл. Ал Ооганстандын Вахан улуттук паркынын жана Тажикстандын Улуттук паркынын бир бөлүгү болуп саналат.

Географиясы

Зоркул көлү чыгыштан батышка карай болжол менен 25 км (16 миля) созулат. Ооганстан менен Тажикстандын ортосундагы чек ара көл боюлап чыгыштан батышка чейин узанып, көлдөн болжол менен 15 км (9,3 миля) түштүктө жайгашкан Конкорд чокусуна (5469 м (17 943 фут)) карай түштүккө бурулат. Көлдүн түндүк бөлүгү Тоолуу-Бадахшанда жайгашкан, ал жерде Зоркул табигый заказниги катары корголот. Көлдөн батышка карай Памир дарыясы агып чыгып, Ооган-Тажик чек арасын бойлоп жол тартат. Ошондуктан ал Аму-Дарыянын (Аму дарыясынын) булактарынын бири болуп саналат. Улуу Памир көлдүн түштүгүнө карай созулат.

Тарыхы

Көл Улуу Жибек жолунун бойунда жайгашкан. Кытай тарыхый жазмаларында ал «Улуу ажыдаар көлмөсү» (кытайча: 大龍池) деп аталган.

Бул аймак 1750-жылы Ахмад Шах Дуррани тарабынан басып алынып, Дуррани империясынын бир бөлүгү болгон. Көл менен дарыя 1895-жылы Орус империясы менен Ооганстан эмираты ортосундагы жаңы чек ара катары белгиленген. Эки держава ортосунда достук жөнүндөгү жалпы келишим түзүлүп, көл аймагы табигый заказник болушу, ал эми эки империя тең чек аранын белгилүү аралыгынын ичинде улуттук же эл аралык аскер күчтөрүн жайгаштырбашы жана бул аймакта туруктуу калктуу конуштарды негиздебеши боюнча макулдашылган.

Марко Полонун баянында бул көл жөнүндө шектүү шилтеме болсо да, көлгө барган алгачкы белгилүү европалык 1838-жылы британиялык деңиз офицери Джон Вуд болгон. Сир-и-Көл британиялыктар арасында, британ ханышасынын атынан, Виктория көлү катары белгилүү болгон, бирок Вуд аны ошондой атоодон баш тарткан. Ал ошондой эле Африкадагы алда канча чоң Виктория көлүнөн айырмалоо үчүн «Памирдеги Виктория көлү» деп да белгилүү болгон.