Kafes

De Kafes (Ottomaans-Turks: قفس, gelatiniseerd: kafes, van Arabisch قفص), letterlijk 'kooi', was het deel van het keizerlijk harem van het Ottomaanse paleis waar mogelijke troonopvolgers onder een vorm van huisarrest en constant toezicht van de paleiswachten werden gehouden.

De vroege geschiedenis van het Ottomaanse Rijk is bezaaid met opvolgingsoorlogen tussen rivaliserende zonen van de overleden sultan. Het was gebruikelijk dat een nieuwe sultan zijn broers liet doden, ook zuigelingen, soms tientallen tegelijk. Door deze praktijk werd het aantal troonpretendenten verminderd, wat leidde tot verschillende momenten waarop de Ottomaanse dynastie ten einde leek te komen. De opsluiting van erfgenamen bood de regerende sultan veiligheid en de dynastie continuïteit.

Eerste gebruik

Toen Ahmed I in 1617 overleed, was zijn oudste zoon Osman II pas 13 jaar oud. Voor het eerst in 14 generaties veranderde de keizerlijke raad de opvolging, zodat de 25-jarige broer van de overleden sultan als Mustafa I de troon besteeg. Hij werd het volgende jaar (voor het eerst) afgezet en werd de eerste gevangene van de Kafes, hoewel hij en andere prinsen in de voorgaande generaties in verschillende andere plaatsen van comfortabele opsluiting waren ondergebracht.

Regel van de anciënniteit

De volgende keer dat er een keuze tussen een zoon of jongere broer werd gemaakt, was in 1687, en ook nu werd de broer weer voorgetrokken. Vanaf toen werd agnatische anciënniteit de opvolgingsregel binnen het Huis van Osman, zodat alle mannen van een oudere generatie eerst aan de beurt moesten komen voordat de oudste man van de volgende generatie de troon besteeg. Deze regel werd grotendeels ook door andere islamitische koninkrijken overgenomen.

Het werd gebruikelijk broers, neven en neefjes in de Kafes op te sluiten, meestal niet later dan wanneer zij bij het bereiken van de puberteit het harem (vrouwenkwartieren) verlieten. Dit betekende ook het einde van hun opleiding, en veel sultans kwamen onvoorbereid op de troon, zonder enige ervaring met bestuur of zaken buiten de Kafes. Zij hadden alleen het gezelschap van slaven en vrouwen uit de harems, en af en toe een afgezette sultan.

De mate van opsluiting verschilde per regering. Abdülaziz (1861–1876) sloot zijn neven in de Kafes op toen hij de troon besteeg na zijn halfbroer Abdülmecid I, hun vader; maar hij gaf hun enige vrijheid. Hij nam zijn twee oudste neven mee toen hij in 1867 naar Europa reisde. Op verschillende momenten was het beleid om ervoor te zorgen dat de gevangenen van de Kafes alleen onvruchtbare concubines kregen. Daardoor kregen sommige sultans pas zonen nadat zij de troon hadden bestegen. Deze zonen zorgden er door hun jonge leeftijd op het moment van de dood van hun vaders voor dat de anciënniteitsregel zo verankerd raakte dat soms de zoon van een sultan tijdens de regering van neven en oudere broers werd opgesloten, voordat hij de troon van zijn vader besteeg.

Sommige gevangenen van de Kafes werden oud en stierven daar voordat zij de kans kregen de troon te bestijgen. Opsluiting in de Kafes had een grote invloed op de persoonlijkheid van de gevangenen, en velen van hen ontwikkelden psychische stoornissen. Ten minste één afgezette sultan en één erfgenaam pleegden zelfmoord in de Kafes.

Latere jaren

De laatste Ottomaanse sultan, Mehmet VI Vahidettin (1918–1922), was 56 toen hij de troon besteeg en had zijn hele leven in het harem of de Kafes doorgebracht. Hij werd door zijn oom (Abdülaziz) in de Kafes opgesloten en was daar gebleven tijdens de regeringen van zijn drie oudere broers. Het was de langste en laatste opsluiting van een sultan door zijn voorgangers.

In de latere jaren van de Ottomaanse dynastie was de Kafes een metafoor geworden voor de opsluiting van prinsen, in plaats van de daadwerkelijke plek waar zij werden opgesloten. De erfgenaam van de laatste sultan had appartementen in het Dolmabahçe-paleis aan de Bosporus, waar ook de sultan woonde. De afgezette oudere broer van de laatste sultan, Abdülhamid II, werd in zijn laatste jaren opgesloten in vertrekken naar eigen keuze in het Beylerbeyi-paleis, en stierf daar in 1918. Het Topkapı-paleis, de oorspronkelijke locatie van de Kafes, was op dat moment al lang buiten gebruik.