Lystra

Lystra (Oudgrieks: Λύστρα) was een stad in Centraal-Anatolië, tegenwoordig gelegen in Turkije. De stad wordt zes keer genoemd in het Nieuwe Testament. Paulus bezocht Lystra meermaals, samen met Barnabas of Silas. Daar ontmoette Paulus een jonge leerling, Timoteüs. Verschillende auteurs rekenden Lystra tot het antieke Lycaonië, Isaurië of Galatië.

Ligging

Men neemt aan dat de plaats Lystra zich 30 kilometer ten zuiden van de stad Konya (Iconium in het Nieuwe Testament) bevindt, ten noorden van het dorp Hatunsaray en ongeveer 15 kilometer ten noorden van een klein stadje genaamd Akören. Een klein museum in het dorp Hatunsaray toont vondsten uit het antieke Lystra.

Lystra is de antieke naam van het dorp dat door de apostel Paulus werd bezocht. Er bestaat tegenwoordig een dorp genaamd "Kilistra", nabij Gökyurt, een dorp in het district Meram van de provincie Konya. Bij Kilistra zijn antieke ruïnes te zien, waaronder een kerk met een groot kruis op de muur, een wijnmakerij, huisachtige gebouwen, en de ruïnes van een stad boven op een heuvel, plaatselijk "Alusumas" genoemd, waar nog een kerkruïne te zien is. Volgens de plaatselijke bevolking werd de minder zichtbare stad over de heuvel gebouwd om zich te verschuilen voor vijanden in het antieke Anatolië. Deze site wacht nog op opgraving.

Lystra ligt aan een antieke weg die liep van Efeze via Sardis en Antiochië in Pisidië naar Iconium en Lystra, vervolgens naar Derbe, door de Ciliciaanse Poorten naar Tarsus, naar Antiochië in Syrië, en van daar verder naar het oosten en zuiden.

Romeinse periode

Het Romeinse Rijk maakte Lystra in 6 voor Christus tot een kolonie, onder de naam Colonia Iulia Felix Gemina, mogelijk om beter controle te krijgen over de stammen in de bergen in het westen. Later werd de stad opgenomen in de Romeinse provincie Galatië, en kort daarna bouwden de Romeinen een weg die Lystra verbond met Iconium in het noorden.

De apostel Paulus bezocht de stad om het christelijke evangelie te verkondigen, in 48 na Christus en opnieuw in 51 na Christus, tijdens zijn eerste en tweede zendingsreis, waarbij hij de eerste keer terugkeerde nadat vervolging hem uit Iconium had verdreven.

Volgens Handelingen 14:8-10 genas Paulus een man die van geboorte af kreupel was. De man sprong op en begon te lopen, wat de menigte zo onder de indruk bracht dat ze Paulus voor Hermes aanzagen, omdat hij de "woordvoerder" was, en zijn metgezel Barnabas voor Zeus. De menigte sprak de plaatselijke Lycaonische taal en wilde offers aan hen brengen, maar Paulus en Barnabas scheurden ontzet hun kleren en riepen dat zij slechts gewone mensen waren. Ze grepen deze gelegenheid aan om de inwoners van Lystra te vertellen over de Schepper-God, waarbij ze 'de regen uit de hemel en de vruchtbare seizoenen' aanhaalden als bewijs van Gods werkzaamheid en goedheid.

Kort daarna echter, onder invloed van de Joodse leiders uit Antiochië, Pisidië en Iconium, stenigden de inwoners van Lystra Paulus en lieten hem voor dood achter. Terwijl de leerlingen zich om hem heen verzamelden, stond Paulus op en keerde terug naar de stad. De volgende dag vertrokken hij en Barnabas naar Derbe; maar op de terugweg hielden ze opnieuw halt in Lystra, om de leerlingen daar aan te moedigen standvastig te blijven.

Paulus bezocht deze stad opnieuw tijdens zijn tweede zendingsreis. Timoteüs, een jonge leerling daar, was waarschijnlijk een van degenen die bij de eerdere gelegenheid in Lystra getuige waren geweest van Paulus' vervolging en moed. Timoteüs verliet Lystra om de begeleider van Paulus en Silas te worden voor de rest van de tweede zendingsreis. Het is ook waarschijnlijk dat Paulus Lystra opnieuw bezocht aan het begin van zijn derde zendingsreis.

In tegenstelling tot andere steden die Paulus bezocht, had Lystra blijkbaar geen synagoge, al waren de moeder en grootmoeder van Timoteüs Joodse vrouwen, waardoor hij al op jonge leeftijd in aanraking kwam met de Heilige Schrift. Lystra lijkt de eerste plaats te zijn geweest waar de apostelen de heidenen bereikten met het evangelie van Christus, zonder hen eerst via de gemeenschappelijke grond van het jodendom te benaderen. Net als later in Athene presenteert Paulus God aan de inwoners van Lystra als hun Schepper en goddelijke Weldoener. Theoloog John Gill bracht Paulus' verwijzing naar 'de regen uit de hemel en de vruchtbare seizoenen' in verband met de woorden van de Joodse profeet Jeremia: brengen de nietswaardige afgoden van de volken ook regen?

In de christelijke tijd had Lystra een bisschop. De stad staat op de lijst van titulaire bisschopszetels van de Rooms-Katholieke Kerk; de meest recente titulaire bisschop was bisschop Enrique A. Angelelli Carletti, in de jaren zestig, later bisschop van La Rioja, Argentinië.

Overblijfselen

Archeoloog en bijbelwetenschapper Sir William Mitchell Ramsay schreef in 1907: "Opgravingen in Lystra zijn dringend nodig in het belang van de geschiedschrijving en de studie van het Nieuwe Testament". In 1941 schreef hij: "Men hoopt dat een of andere enthousiasteling het benodigde geld zal besteden om de topografie van Lystra te verhelderen; en enkele fragmenten, die nu nog waardeloos zijn, kunnen door zijn ontdekkingen worden aangevuld".