Nukus Museum of Art

Het Nukus Museum of Art, voluit het Staatsmuseum voor Kunsten van de Republiek Karakalpakstan, genoemd naar I.V. Savitsky (Karakalpaks: I.V.Savitskiy atındaǵı Qaraqalpaqstan mámleketlik kórkem-óner múzeyi, Oezbeeks: I.V.Savitskiy nomidagi Qoraqalpogʻiston davlat sanʼat muzeyi), ligt in Noekoes, Karakalpakstan, en herbergt de op één na grootste collectie Russische avant-gardekunst in de wereld, naast afdelingen met antiquiteiten en Karakalpakse volkskunst. In totaal omvat de collectie van het museum meer dan 82.000 stukken.

The Guardian omschreef het museum als het Louvre van Oezbekistan.

Geschiedenis van het museum

Het Nukus Museum of Art werd in 1966 opgericht op initiatief van Igor Savitsky, die de eerste curator van het museum werd. Aanvankelijk toonde het museum archeologische vondsten uit Karakalpakstan, waaronder uit de vestingen van Khorezm, kopieën van klassieke oudheden, en volkskunst uit Karakalpakstan. Het grootste deel van de stukken was persoonlijk door Savitsky verzameld.

Savitsky wilde de volgende generatie Karakalpakse kunstenaars inspireren en begon werken van moderne Centraal-Aziatische kunstenaars te verzamelen. Ook kocht hij werken van Russische kunstenaars die in Centraal-Azië hadden geschilderd of daardoor waren beïnvloed. Hieronder bevonden zich werken uit het constructivisme, kubisme, futurisme en neoprimitivisme, stromingen die in de jaren dertig door Stalin waren verboden en als een verderfelijke vorm van kunst werden beschouwd.

De Karakalpakse autoriteiten waren "zich tot op zekere hoogte bewust" van wat Savitsky verwierf, maar beperkten zijn werk als curator niet.

De overgrote meerderheid van de door Savitsky verzamelde kunstwerken werd nooit in het museum getoond. Pas met de perestrojka in 1985, een jaar na zijn dood, en vervolgens met de onafhankelijkheid van Oezbekistan in 1991, werd de volledige omvang en het belang van de collectie onderkend.

In 2003 werd een nieuw gebouw opgetrokken voor het Nukus Museum of Art, en sindsdien is het complex uitgebreid met twee extra gebouwen. Deze omvatten hoognodige extra expositieruimte, evenals een speciaal daarvoor ontworpen archief- en opslagcentrum.

Avant-gardekunst

De avant-gardecollectie van het Nukus Museum of Art is een van de beste ter wereld en wordt qua omvang alleen overtroffen door die van het Russisch Museum in Sint-Petersburg. In totaal bezit het museum ongeveer 10.000 avant-gardewerken, waaronder schilderijen, prenten, beeldhouwwerken en grafisch werk.

Het Nukus Museum of Art bezit ongeveer honderd schilderijen van Alexander Volkov, meer dan enig ander museum in de wereld. Volkov, die wordt gezien als de vader van de Oezbeekse avant-garde, experimenteerde met kubisme en constructivisme. Eén van deze schilderijen zou op een veiling al tot wel 2 miljoen Britse pond kunnen opbrengen.

Het museum heeft ook duizend schilderijen, schetsen en onvoltooide werken van Tarasov, en 400 schilderijen en 1.600 grafische werken van Stavrovski. Ural Tansykbajev, Volkskunstenaar van de USSR, is goed vertegenwoordigd: hij interesseerde zich voor het fauvisme en het Franse expressionisme, maar was ook oorlogsschilder en ontwierp decors voor het ballet. De enige bekende bewaard gebleven werken van Vladimir Lysenko (waaronder De stier, dat het embleem van het museum is geworden) zijn allemaal in het bezit van het museum en worden er getoond.

Veel van de kunstenaars waarvan werk in het Nukus Museum of Art wordt getoond, werden door Stalin vervolgd. Nikolajev werd gearresteerd wegens zijn seksualiteit, Kurzin werd gevangengezet en verbannen wegens antisovjetpropaganda, en Sokolov werd in een werkkamp opgesloten. Lysenko werd gearresteerd en bracht een groot deel van zijn leven opgesloten door in een psychiatrische inrichting, vanwege zijn kunst. Hun werk had vernietigd moeten worden, maar Savitsky onderkende het artistieke en politieke belang ervan en zorgde ervoor dat het bewaard bleef.

Curatoren

De Russische schilder, archeoloog en verzamelaar Igor Savitsky bezocht Karakalpakstan voor het eerst in 1950, om deel te nemen aan de Archeologische en Etnografische Expeditie van Khorezm. Later vestigde hij zich in Noekoes, de hoofdstad van Karakalpakstan, en bracht hij een omvangrijke collectie Karakalpakse sieraden, tapijten, munten, kleding en andere voorwerpen samen. Savitsky overtuigde de Karakalpakse autoriteiten van het belang van een staatsmuseum in Noekoes, en toen dit opende werd hij benoemd tot de eerste curator ervan. Het was Savitsky die de buitengewone avant-gardecollectie van het museum bijeenbracht, waarbij hij zijn eigen leven en vrijheid op het spel zette om verboden kunstwerken te verwerven.

Marinika Babanazarova volgde Savitsky in 1984 op als curator van het Nukus Museum of Art. Ze studeerde af aan het Kunstinstituut van Tasjkent en volgde ook opleidingen in het Louvre en het British Museum. Ze stelde meer dan twintig exposities samen in Frankrijk, Duitsland, Rusland en de Verenigde Staten, en ook in Oezbekistan. Haar essays verschenen in vijf expositiecatalogi, waaronder de bestseller Avangard, ostanovlennyi na begu (Avant-garde halt gehouden tijdens de vlucht). Babanazarova werd in 2015 op omstreden wijze ontslagen uit het museum, maar legde haar geschillen met de Art & Culture Development Foundation bij en zat in 2019 in de selectiecommissie die Tigran Mkrtytsjev tot directeur benoemde.

Gulbahar Izentajeva nam de functie van directeur en curator van het museum over van Marinika Babanazarova.

De huidige directeur en curator van het Nukus Museum of Art is Tigran Mkrtytsjev, een Russische archeoloog en kunsthistoricus die Igor Savitsky persoonlijk heeft gekend. Hij was voordien onderdirecteur van het Museum voor Oosterse Kunst in Moskou, en later directeur van het Roerich Museum. Daarnaast was hij Andrew W. Mellon Fellow aan het Metropolitan Museum of Art in New York.

Friends of Nukus Museum

Oorspronkelijk begin jaren negentig in Tasjkent opgericht als een informele groep, en in 2001 in Karakalpakstan geregistreerd als niet-gouvernementele organisatie (ngo), is Friends of Nukus Museum (FoNM) een klein maar toegewijd internationaal netwerk van voorstanders en ondersteuners. In 2007 werd het omgevormd tot de Friends of Nukus Museum Foundation, met als zetel Nederland.