Edirne Palace

Edirne Sarayı (Türkçe: Edirne Sarayı), ya da eski adıyla Yeni İmparatorluk Sarayı (Osmanlı Türkçesi: Saray-ı Cedid-i Amire), Osmanlı sultanlarının Edirne'deki (o zamanlar İngilizcede Adrianople olarak bilinen) eski sarayıdır ve şehrin imparatorluğun başkenti olduğu dönemde inşa edilmiştir. Sarayın çok az sayıda binası günümüze kadar ayakta kalmıştır, ancak yeniden inşa çalışmaları sürmektedir.

Tarih

Saray, şehrin kuzeyinde, Tunca nehrinin batı kıyısında, 30–35 ha (74–86 dönüm) alanı kaplayan bir av ve ormanlık alanda inşa edilmiştir. Sarayın inşası, Murad II (yönetim: 1421–1444, 1446–1451) döneminde 1450 yılında başlamış, ancak sultan öldüğünde durdurulmuştur. Bir süre sonra çalışmalar yeniden başlatılmış ve Fatih Sultan Mehmet (yönetim: 1444–1446, 1451–1481) tarafından 1475 yılında tamamlanmıştır. Takip eden yıllarda, saray Süleyman I (yönetim: 1520–1566), I. Ahmed (yönetim: 1603–1617), IV. Mehmet (yönetim: 1648–1687), II. Ahmed (yönetim: 1691–1695) ve III. Ahmed (yönetim: 1703–1730) dönemlerinde sürekli olarak bakımı yapılmış ve etrafına yeni binalar eklenerek genişletilmiştir.

Saray, Ahmed III'ün otoritesini 1718'de İstanbul'a taşıdığı andan 1768'de Mustafa III (h. 1757–1774) şehre geri döndüğüne kadar kullanılmamış olarak kaldı. Bu yarım yüzyıllık boşlukta saray harap bir duruma düştü. Yıkım, 1752 depremi ve şehirdeki 1776 yangını tarafından da desteklendi. 1825'te sarayın bazı bölümleri Mahmud II (h. 1808–1839) tarafından onarıldı. Saray, 1829'da Edirne'yi işgal eden Rus güçleri tarafından askeri kamp olarak kullanıldığında ağır hasar gördü. 1868 ile 1873 arasında saray kompleksinin birçok binası o dönemin şehir valileri tarafından restore edildi. Son olarak, 1877–78 Rus‑Türk Savaşı sırasında Rus güçlerinin yaklaşması korkusuyla Edirne Valisi'nin emriyle yakınlardaki bir mühimmat deposu kasıtlı olarak patlatıldığında saray büyük ölçüde yok edildi. Harap sarayın yapısal unsurları daha sonra başka yerlerde kullanılmak üzere yağmalandı.

Bahçeşehir Üniversitesi arkeoloğu Mustafa Özer, sahada kazı çalışmalarını yöneten, saray kompleksinin yıkımdan önce çekilmiş bazı fotoğraflarını elde ettiklerini bildirdi. Rus fotoğrafçı Dmitri Ivanovich Yermakov (1846–1916)'ın, tarihsel kayıtlara göre 1877–78 Rus‑Türk Savaşı'na bir ordu topografı olarak katıldığı, 1870'lerde istihbarat amaçlı Edirne'yi ziyaret ettiği ve şehrin sokaklarını fotoğrafladığı düşünülmektedir. Özer, saray fotoğraflarının yeniden inşa ve restorasyon çalışmaları için önemini vurguluyor ve daha fazla fotoğrafın mevcut olduğuna inanıyor.

Modern durum

Restorasyon ve yeniden geliştirme (2022–günümüz)

2022'den bu yana Edirne Sarayı (Saray-ı Cedid-i Amire) kapsamlı bir restorasyondan geçmektedir. Proje, 19. yüzyılda büyük ölçüde yok edilen sarayı yeniden canlandırmayı amaçlamaktadır.

Durum ve Zaman Çizelgesi: 2026 itibarıyla proje yaklaşık %50 tamamlanmıştır. 11 ana binanın yapısal restorasyonu 2027 sonuna kadar tamamlanması, tam halk açılışının ise 2028'de planlanması beklenmektedir.

Saray tesisleri

Saray kompleksi 72 farklı bina, 117 oda, 14 konak, 18 hamam, 8 mescit veya cami, 17 kapı ve 13 bodrumdan oluşuyordu. Görkemli döneminde, saray bölgesinde yaşayan yaklaşık 34.000 kişi, yaklaşık 6.000 hizmetçi tarafından karşılanıyordu.

Sarayın ana binasına "Cihannüma Kasrı" (kelime anlamı: Panoramik Köşk), diğer adıyla Taht-ı Hümayun (kelime anlamı: İmparatorluk Tahtı) denirdi ve sultanın odası, bayrak odası, kütüphane, mescit ve diğer odaları içeriyordu. Köşkün güneyine, III. Mehmet, II. Mustafa ve III. Ahmed için üç yan köşk eklenmişti. Bu binaların devamı olarak, valide sultan (ana sultan), dört sultan eşi, şehzade (prensler), cariye (odaliske), subaylar ve muhafızlar, bir hastane ve bir resepsiyon salonu için harem odaları bulunuyordu. Resepsiyon salonunun önündeki köşkün batısında, "Felicity Gate" ("Bab üs‑Sa'ade") ya da "White Aghas' Gate" ("Ak Ağalar Kapısı") yer alıyordu.

Saray çevresindeki alanın düzenlenmesi, Tunca yatağının döşenmesi ve nehir kıyılarında setlerin inşa edilmesiyle Bayezid II (1481–1512) döneminde gerçekleşti. Edirne Sarayı, bir bakıma, Kanuni Sultan Süleyman ve baş mimarı Mimar Sinan (1489/1490–1588) ile ikinci bir yapılandırma dönemine girdi. Bu dönemde saray yeniden tasarlandı, peyzaj topografyası yeniden düzenlendi ve su temini sorunları çözüldü. Mimar Sinan, yakınlardaki Taşlımüsellim köyünden Edirne şehrine getirdiği kaynaktan bir kanal aracılığıyla saraya akarsu suyu sağladı. Sarayı, temin su kanalıyla taşkınlardan korumak amacıyla, kanal sarayın etrafında bir dairesel yay şeklinde inşa edildi ve Tunca Nehri'ne Saraçhane Köprüsü yakınında katıldı. Tunca Nehri ve temin su kanalı saray alanını çevreledi ve bu sayede koruyucu bir duvar gereksiz hale geldi.

Eklenen diğer yapılar arasında Murad IV (1623–1640) tarafından inşa edilen İmadiye Köşkü ve Mehmed IV (1648–1687) tarafından inşa edilen Alay Köşkü, İftar Lokantası, Av (Bulbul) Lokantası ve Bahçıvan Lokantası bulunmaktadır.

Panorama Köşkü (Cihannüma Kasrı) ve Saadet Kapısı (Bab üs‑Sa'ade)

Özellikle 2001 yılında sarayın "Saadet Kapısı" ve "İkram Salonu" alanında arkeolojik çalışmalar başlatıldı. Ulusal Saraylar İdaresi tarafından sponsor olunan restorasyon çalışmaları 2004 yılında tamamlandı. Tüm saray binasının uluslararası bir kongre merkezi olarak kullanılmak üzere restore edilmesi planlanmaktadır.