Kafes

Kafes (Osmanlı Türkçesi: قفس, romanize: kafes, Arapçadan: قفص), kelimenin tam anlamıyla "kafes", Osmanlı Sarayı'nın İmparatorluk Harem'inin, tahtın olası varislerinin ev hapsi ve saray muhafızları tarafından sürekli gözetim altında tutulduğu kısmıydı.

Osmanlı İmparatorluğu'nun erken tarihi, vefat eden sultanın rakip oğulları arasındaki halefiyet savaşlarıyla doludur. Yeni bir sultanın kardeşlerini, bebekleri de dahil olmak üzere, bazen bir kerede onlarca kişi öldürmesi yaygındı. Bu uygulama, taht iddialıların sayısını azaltarak Osmanlı soylu hattının sona ereceği birkaç duruma yol açtı. Varislerin hapsedilmesi, mevcut sultan için güvenlik ve hanedanın devamlılığını sağladı.

İlk kullanım

Ahmed I 1617'de öldüğünde, en büyük oğlu Osman II sadece 13 yaşındaydı ve 14 nesil boyunca ilk kez, İmparatorluk Divanı halefiyeti değiştirerek vefat eden sultanın 25 yaşındaki kardeşinin Mustafa I olarak tahta çıkmasını sağladı. O, bir sonraki yıl (ilk kez) tahttan indirildi ve Kafes'in ilk tutuklusuydu, ancak o ve önceki nesillerdeki diğer prensler çeşitli konforlu hapis yerlerinde tutulmuşlardı.

Büyükten küçüğe kuralı

Bir sonraki kez bir oğul ya da daha genç bir kardeş arasında halefiyet seçimi 1687'de gerçekleşti ve kardeş yine tercih edildi. Bundan sonra, Osmanlı Hanedanı'nda halefiyet kuralı olarak agnatik büyükten küçüğe kuralı benimsendi; böylece bir sonraki neslin en büyük erkeği halef olmadan önce daha yaşlı bir nesildeki tüm erkekler tükenene kadar bekleniyordu. Bu kural, diğer İslami krallıklar tarafından da büyük ölçüde benimsenmiştir.

Kafes'e kardeşleri, kuzenleri ve yeğenleri, genellikle ergenliğe geldiklerinde haremden (kadınların bölümü) ayrılmalarından daha geç olmamak kaydıyla, hapsedilmesi yaygınlaştı. Bu aynı zamanda eğitimlerinin sonunu işaret etti ve birçok sultan, hükümet ya da Kafes dışındaki işlerle ilgili hiçbir deneyimi olmadan, hazırlıksız bir şekilde tahtına çıktı. Sadece kölelerin ve harem kadınlarının, ara sıra da bir tahttan indirilmiş sultanın eşliğinde bulunuyorlardı.

Hapsetme derecesi dönemden döneme değişiklik gösterdi. Abdülaziz (1861–1876), yarı kardeşi Abdülmecid I'in, babalarının tahtına çıkması üzerine yeğenlerini Kafes'e hapsetti, ancak onlara bir miktar özgürlük tanıdı. 1867'de Avrupa'ya seyahat ederken iki en büyük yeğenini yanına aldı. Farklı zamanlarda, Kafes'teki mahkumların sadece kısır cariyelerle eşleştirilmesi politikası uygulanıyordu. Sonuç olarak, bazı sultanlar tahta çıktıklarında oğul sahibi olamıyordu. Bu oğullar, babalarının ölüm anındaki gençlikleri sayesinde, yaşlılık kuralının o kadar kökleşmesini sağladı ki, bazen bir sultanın oğlu, tahta çıkmadan önce kuzenlerin ve büyük kardeşlerin dönemlerinde Kafes'te tutuluyordu.

Kafes'in bazı mahkumları yaşlanıp orada öldü ve tahtı devralma fırsatı bulamadı. Kafes'te hapsedilmek, esirlerin kişilikleri üzerinde büyük bir etki yarattı ve birçoğu psikolojik bozukluklar geliştirdi. En az bir tahttan indirilmiş sultan ve bir varis Kafes'te intihar etti.

Son yıllar

Son Osmanlı sultanı Mehmet VI Vahidettin (1918–1922), tahtına çıktığında 56 yaşındaydı ve hayatı boyunca ya hareme ya da Kafes'e hapsedilmişti. Amcası (Abdülaziz) tarafından Kafes'e hapsedilmiş ve üç büyük kardeşinin dönemlerinde orada kalmıştı. Bu, bir sultanın selefleri tarafından yapılan en uzun ve son hapsedilmesiydi.

Osmanlı hanedanının sonraki yıllarında, Kafes prenslerin hapsedilmesi için bir mecaz haline gelmiş, gerçek hapsedildikleri yer olmaktan çıkmıştır. Son sultanın varisi, Boğaz'daki Dolmabahçe Sarayı'nda, sultanın da yaşadığı dairelere sahipti. Son sultanın tahttan indirilmiş büyük kardeşi Abdülhamid II, son yıllarında Beylerbeyi Sarayı'nda kendi seçtiği odalarda hapsedilmiş ve 1918'de orada ölmüştür. Kafes'in orijinal konumu olan Topkapı Sarayı ise o zamana kadar uzun süredir kullanılmaz hâle gelmişti.