Topkapı Palace

Topkapı Sarayı ya da Seraglio, Türkiye'nin İstanbul şehrindeki Fatih ilçesinin doğusunda büyük bir müze ve kütüphanedir. 1460'lı yıllardan Dolmabahçe Sarayı'nın 1853'te tamamlanmasına kadar Osmanlı İmparatorluğu'nun idari merkezi olarak hizmet vermiş ve sultanların ana ikametgahı olmuştur.

Sultan Fatih Sultan Mehmet tarafından emredilen inşa, Konstantinopolis'in fethinden altı yıl sonra, 1459'da başlamıştır. Topkapı, Beyazıt Meydanı'ndaki Eski Saray'dan (Eski Saray veya Sarây-ı Atîk-i Âmire) ayırmak için başlangıçta "Yeni Saray" (Yeni Saray veya Saray-ı Cedîd-i Âmire) olarak adlandırılmıştır. 19. yüzyılda Topkapı adı, Top Kapısı anlamına gelen, verilmiştir. Kompleks yüzyıllar içinde genişlemiş, 1509 depremi ve 1665 yangını sonrası büyük yenilemeler yapılmıştır. Saray kompleksi dört ana avlu ve birçok küçük binadan oluşur. Sultan'ın kadın aile üyeleri haremde yaşar, Başvezir dahil devletin önde gelen yetkilileri İmparatorluk Divanı binasında toplantılar yaparlardı.

17. yüzyıldan sonra Topkapı yavaş yavaş önemini kaybetmiştir. O dönemin sultanları, Boğaz boyunca yeni saraylarında daha fazla zaman geçirmeyi tercih etmişlerdir. 1856'da Sultan Abdülmecid I, mahkemeyi yeni inşa edilen Dolmabahçe Sarayı'na taşımaya karar vermiştir. Topkapı, imparatorluk hazinesi, kütüphane ve darphane gibi bazı işlevlerini korumuştur.

1923'te Osmanlı İmparatorluğu'nun sona ermesinin ardından, 3 Nisan 1924 tarihli bir hükümet kararı Topkapı'yı müzeye dönüştürmüştür. Türkiye'nin Kültür ve Turizm Bakanlığı şu anda Topkapı Sarayı Müzesi'ni yönetmektedir. Saray kompleksi yüzlerce odaya ve bölmeye sahiptir, ancak 2020 itibarıyla halka yalnızca en önemli olanları, Osmanlı İmparatorluk Harem'i ve hazine adı verilen, Kaşıkçı Elması ve Topkapı Hançeri'nin sergilendiği hazinedir, erişilebilmektedir. Müze koleksiyonu ayrıca Osmanlı kıyafetleri, silahlar, zırhlar, minyatürler, dini kalıntılar ve Topkapı el yazması gibi aydınlatılmış el yazmalarını da içerir. Bakanlık yetkilileri ve Türk askeri silahlı muhafızlar kompleksi korumaktadır. Topkapı Sarayı, 1985'te UNESCO tarafından Dünya Mirası Sitesi olarak tanınan İstanbul Tarihi Alanları grubunun bir parçasını oluşturmaktadır.

İsim

Sarayın adı, 18. yüzyıla kadar Saray-i Cedid-i Amire (Osmanlı Türkçesi: سرای جديد عامره, 'İmparatorluk Yeni Sarayı') idi. Saray, Mahmud I döneminde mevcut adını almıştır; Topkapusu Sâhil Sarâyı, sahil sarayı, bir yangında yok olduğunda adı saraya aktarılmıştır. Türkçede sarayın mevcut adı Topkapı, 'Top Kapısı' anlamına gelir.

Tarih

Saray kompleksi, Haliç'i, Boğaziçi Boğazı'nın Marmara Denizi ile buluştuğu noktada gözetleyen bir yarımada olan Sarayburnu (سرای بورونی) üzerinde yer alır. Arazi engebelidir ve saray kendisi denize yakın en yüksek noktalardan birinde konumlanmıştır. Yunan ve Bizans dönemlerinde, antik Yunan şehri Byzantion'un akropolü burada bulunmaktaydı.

Sultan Mehmed II'nin 1453'teki İstanbul (1930'dan beri İngilizce'de Istanbul olarak bilinen) fethinden sonra, Konstantinopolis'in Büyük Sarayı büyük ölçüde harabeye dönmüştü. Osmanlı sarayı başlangıçta Eski Saray (Eski Saray, اسكی سرای), bugün Beyazıt Meydanı'nda İstanbul Üniversitesi'nin bulunduğu alanda kurulmuştu. Mehmed II, Topkapı Sarayı'nın inşasının 1459'da başlamasını emretti. Çağdaş tarihçi Critobulus of Imbros'un bir hesabına göre sultan "her yerden en iyi işçileri – duvarcıları, taş kesicileri ve marangozları... çağırmaya özen gösterdi; çünkü görmeye değer büyük yapılar inşa ediyordu ve her açıdan geçmişin en büyük ve en iyileriyle rekabet edeceklerdi." Sarayın iç çekirdeğinin ne zaman başladığı ve bittiği konusunda farklı hesaplar vardır. Critobulus tarihleri 1459–1465 olarak verir; diğer kaynaklar inşaatın 1460'ların sonlarında tamamlandığını öne sürer.

Mehmed II sarayın temel düzenini kurdu. Özel daireleri yarımadanın en yüksek noktasında bulunacaktı. Çeşitli binalar ve pavyonlar en iç çekirdek etrafını sardı ve yarımadayı Boğaz kıyılarına doğru aşağıya doğru uzandı. Tüm kompleks yüksek duvarlarla çevriliydi, bazıları Bizans akropolüne kadar uzanıyordu. Bu temel düzen gelecekteki yenilemelerin ve uzantıların desenini yönetti. Topkapı Sarayı'nın düzeni ve görünümü sadece Avrupa seyahatçileri arasında değil, aynı zamanda İslami ya da oryantal saraylar arasında da benzersizdi. Avrupa seyahatçileri onu "düzensiz, asimetrik, eksensiz ve anıtsal olmayan oranlarda" olarak tanımladılar. Osmanlılar ona "Mutluluk Sarayı" dediler. Katı, törenî, kodlanmış günlük yaşam, imparatorluk izolasyonunu dünyanın geri kalanından sağladı. Merkezi ilkelerden biri iç avlularda sessizliğin gözlemlenmesiydi. İmparatorluk izolasyonu ilkesi, Mahkeme görevlilerinin rütbe sırasını, idari hiyerarşiyi ve protokol konularını düzenleyen Kanunname Kanunu'nda Mehmed II tarafından 1477 ve 1481'de kodifiye edilen bir gelenektir. Zaman içinde artan izolasyon ilkesi, çeşitli salonların ve binaların inşa tarzı ve düzenlemelerinde yansıtıldı. Mimarlar, saray içinde bile sultanın ve ailesinin maksimum gizlilik ve mahremiyeti yaşayabilmesi için ızgara pencereler ve gizli geçitler kullanmak zorundaydılar.