Mausoleum of Murad Avliya

Murod Avliyo mezarı Samarkand şehrindeki Müslüman mezarlarından biridir. Mezarda 1511 yılında vefat eden Murod Avliyo (Avliyo) adıyla tanınan Hoca Said Muso ibn Said Murtazo defnedilmiştir. Murod sözcüğü ve ismi "arzu" ya da "iyi niyet" anlamına gelir. Müminlerin evliyası böyle adlandırılmış, çünkü o sanki Tanrı’ya uygun isteklerin hızlı gerçekleşmesine katkıda bulunmuştur. Bu Samarkand’daki az sayıdaki Şii ziyaret yerlerinden biridir. Ancak, bu mezarı Sünnililer de saygı gösterirler.

Murod Avliyo o dönemin Samarkand, Movaraunnahr ve Huroson’un ünlü Müslüman ilahiyatçılarından, fâkih, şeriat bilgini, filozoflarından biriydi. Hoca Ahır Valinin öğrencilerinden biri olup, evliyânın kesin doğum yeri hakkında bilgi yoktur, ancak bazı tarihçiler tarihî kaynaklarda onun Samarkand’da doğduğunu iddia ederken, bazıları onun şu anki Kuveyt bölgesinden olup, Samarkand’a İslam dinini yaymak için geldiğini vurgularlar.

Mezar, 19. yüzyılda Samarkand’ın yerel İran topluluğu tarafından inşa edilmiştir. Mezar Sovyet döneminde kapatılmış ve bazı rivayet ve bilgilere göre Murod Avliyo mezarının yıkılmasına karar verilmiş, yıkım için mezara buldozer, traktör ve diğer ağır teknik araçlar getirilmiştir. Ekipmanlar yıkıma başlamasıyla aniden tüm cihazlar kapanmış ve incelemeler sırasında yıkım tespit edilmiştir. Bundan sonra, yıkımın durdurulması yönünde karar alınmıştır. Bu olayı bazıları mucize olarak görür. Özbekistan 1991 yılında bağımsızlığını kazandıktan sonra, mezar yeniden açılmış, kapsamlı bir restorasyon yapılmış ve Samarkand’ın yerel İran topluluğu denetimi altında gerçekleştirilmiştir.

Maqbara Samarqand şehrinin batı kısmında, Mirzo Ulug‘bek şeh sokakının yanında, Jarariq sokağında, Samarqand Özbekistan devlet tarihi ve kültürü müzesinden 150 metre kuzeydoğuda yer almaktadır. Maqbara büyük bir avlu-alan içinde konumlanmış olup, bir kısmında antik mezarlık ve Timurlenk sarayı kalıntıları bulunmaktadır. Eskiden mezarlık neredeyse tüm alanı kaplayarak, maqbarayı çevrelemekteydi. Avlu köşesinde aynı isimde küçük bir cami bulunmakta ve hâlâ halk orayı kullanmaktadır.

Maqbarayı birçok ziyaretçi isteklerini gerçekleştirmek amacıyla ziyaret eder. Bu yere, esasen hastalıklara, kısırlığa çare aramak için gelirler. Kurala göre, ziyaretçilerin çoğu haftanın bu gününde dileklerinin mutlaka gerçekleşeceğine inanarak, çarşamba günü maqbara'ya gelirler.

Samarqand'ın diğer mimari, arkeolojik, dini ve kültürel anıtlarıyla birlikte “Samarqand – kültürlerin kavşağı” adıyla UNESCO'nun Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmiştir.