Şemsi Pasha Mosque

Şemsi Paşa Camii (Türkçe: Şemsi Paşa Camii; Osmanlı Türkçesi: شمسى پاشا جامع), İstanbul, Türkiye'de, Üsküdar'ın büyük ve yoğun nüfuslu ilçesinde bulunan bir Osmanlı camisidir.

Tarihçe

Şemsi Paşa Camii, Osmanlı imparatorluk mimarı Mimar Sinan tarafından Şemsi Paşa için tasarlanmıştır. Cami, Mimar Sinan'ın İstanbul'daki eserleri arasında en küçüklerinden biridir, ancak minyatür boyutları ve pitoresk sahil konumu, şehriin en çekici camilerinden biri haline getirmiştir. Cami, baş mimarın mimariyi doğal peyzajla organik olarak bütünleştirme konusundaki becerisinin kutlanan bir örneğidir.

Mimari

Kompleks, Boğaz kıyısı boyunca doğu‑batı yönünde hizalanmış yaklaşık dikdörtgen bir alanda yer alır. Kare, tek kubbeli cami, kıyıya bir açıyla yaslanmıştır ve bağışçının yan mezarı sahile doğru uzanır. Boğaz manzaralı bahçe, iki tarafı medreseyle, üçüncü tarafı camiyle ve dördüncü tarafı deniz duvarıyla çevrilidir. Cami, Şemsi Paşa'nın mezarının ana binaya bağlanması ve iç mekandan bir ızgara ile ayrılması bakımından alışılmadık bir yapıya sahiptir. Odalar, namaz salonu drumunun yüksekliğinde bir ayna kubbesiyle taçlandırılmıştır. Boğaza bakan üç açılır pencere ve üç duvarda dokuz üst pencere, renkli camlarla süslenmiştir. Cami çevresinde, Üsküdar kıyısında yer alan, Sinan tarafından Şemsi Paşa Sarayı yakınında inşa edilen daha büyük bir kompleks bulunur ve cami girişindeki yazıya göre inşaat 1580'de tamamlanmıştır. 1940 yılında, Genel Vakıflar Müdürlüğü tarafından, mimar Süreyya Yücel'in denetiminde kapsamlı bir restorasyon projesi yürütülmüştür. Kompleks, Boğaz kıyısı boyunca doğu‑batı yönünde hizalanmış yaklaşık dikdörtgen bir alanda yer alır. Kare, tek kubbeli cami, kıyıya bir açıyla yaslanmıştır ve bağışçının yan mezarı sahile doğru uzanır. Çevresi, batı ve güneyde L‑şeklinde bir medrese ve kuzeyde ızgara pencereli bir deniz duvarı ile çevrilidir; bu, bir resim galerisinde çerçeveli Boğaz deniz manzaralarına bakıyormuş hissi verir. Kompleksin iki kapısı vardır, biri kara tarafına, diğeri deniz tarafına bakar; kara kapısı, caminin kıble duvarının arkasında, doğu bölgesinde yer alan, Şemsi Paşa nesillerinin mezar yeri haline gelen özel bir duvarlı mezarlığa açılır.

Deniz duvarı boyunca bir kapı, cami ve medrese tarafından paylaşılan avluya açılır. Doğu tarafındaki mezarlık duvarı boyunca bir yan kapı da dar bir geçit aracılığıyla bu avluya ulaşır. Cami revakı, namaz salonunu kuzeybatı ve güneybatıda çevreler ve avlunun karşısında, daha küçük ölçekte medrese kemerli geçidiyle karşılaşır. Hem revak hem de kemerli geçit, çatı altı çatılarıyla örtülüdür ve elmas kesimli başlıkları olan sütunlar üzerine oturan sivri kemerler taşır. Cami revakı, 1940 restorasyonu sırasında yeniden inşa edilmiştir. Tek bir balkonlu tek minare, namaz salonunun güneybatı köşesine bitişik olarak yükselir. Kuzeybatı duvarındaki mermer bir portal aracılığıyla girilen namaz salonu, yaklaşık sekiz metre çapında tek bir kubbeye sahiptir. Kubbe geçişi, dört kemerli bir sekizgen tabanın üzerindeki dört sünek ile sağlanır. Namaz salonunda dokuz açılır pencere bulunur – her duvarda ikişer ve güneydoğu duvarında ek bir pencere. Her açılır pencere, farklı renkli cam kompozisyonlu bir kemerli pencereyle üstlenir ve mihrap üstünde dairesel bir pencere yer alır. Basit mermer mihrap, bir muqarnas örtüsü taşır. Muqarnas oymaları, sünek kemerlerin çıkışını vurgulamak için de kullanılmıştır. Ahşap minber, modern bir ikame edilmiştir.

Mausole, ibadet salonuna bağlıdır. Kuzeybatıdan dışarıdan girilir, ancak ızgara bir kemerle ibadet salonuna açılır. Oda, ibadet salonu drumunun yüksekliğinde bir ayna kubbesiyle taçlandırılmıştır. Boğaz yönüne bakan üç açılır pencere ve üç duvarda dokuz üst pencere, renkli camlarla süslenmiştir. Dekorasyon, portalın sarkıt oymaları ve ayna kubbesindeki boyalı çiçek ve geometrik motiflerle sınırlıdır. Portal yazıtı kaybolmuş olsa da, ibadet salonundaki kemerin üzerindeki yazıt levhaları korunmuştur. Mezar, cami ve kompleks gibi, kesme taşla yapılmıştır. L‑şeklindeki medrese, on iki kubbeli hücre ve büyük bir sınıfa sahiptir; hepsi, on dokuz sütun tarafından taşınan bir çatıya sahip bir revakla önlenmiştir. Hücreler, kuzey ucunda bir hücrenin revakla deniz duvarının önünde kapanması dışında, hepsi bir sırada yer alır. Yedi metrekarelik sınıf, batı kanadının ortasında yer alır ve medrese duvarının ötesine uzanır. Sekizgen bir drum üzerine yükseltilen ve süneklerle taşınan bir kubbe ile örtülüdür. Sınıfın üç duvarında altı pencere bulunur; batı duvarı bir ocak ve iki raf nişi için bırakılmıştır. Her medrese hücresinin iki penceresi, bir ocağı ve bir ya da iki raf nişi vardır. Restorasyondan sonra revak genişletilmiş ve medrese, sınıfın okuma odası olarak kullanılmasıyla 1953'te bir Kütüphane barındıracak şekilde yeniden döşenmiştir. Güney kanadının sonunda, tuvaletli hücreli ek bir oda eklenmiştir.