Yunus Khan Mausoleum

Yunusxon maqbarası – Taşkent'teki mimari anıt (XV yüzyıl); Özbekistan Uluslararası İslam Akademisi bölgesinde yer almaktadır. 1487 yılında Taşkent valisi Yunusxon'un vefatından sonra Şeyh Xovandi Tohur mezarlığında Yunusxon'un oğlu Ahmetxon (Olachaxon) tarafından yaptırıldığı tahmin edilmektedir, inşaat sonraki dönemlerde de devam ettirilmiştir. Mezar dörtgen planlı (21,2×22 m), çatı kubbeli, büyük oda (7×7 m), iki yanında çift katlı hücrelerden oluşmaktadır. Binanın dış çatı kubbesi, çatı kenarı (XIX yüzyılda) zarar görmüş, süslemeleri korunmamış, bina birkaç kez onarılmıştır. Oda iç kısmına ganchkori oymalar, muqarnaslar işlenmiştir. 1970'lerin sonunda Yunusxon mezarının yıkılan bölümleri yeniden inşa edilmiştir; 1999—2005 yıllarında kapsamlı onarım yapılmıştır.

Poshshoxon Toʻraxoʻja ve oğlu Eshontoʻraxoʻja tarafından 1913 yılında mezarın güney tarafına minare inşa edilmiştir. Bu minarenin yakınında ise, her yıl dini törenlere katılan Rus çinovnikleri için şapka yaptırılmaktadır. Bu biçimdeki şapkalar 4 adetten oluşmaktadır.

Yunusxon mezarının yakınında aynı isimde bir medrese ve iki cami inşa edilmiştir. İki caminin adı Gʻaribboy ve Saidazimboy olarak adlandırılmıştır. Bu camileri iki büyük tüccar yaptırmış ve kendi adlarıyla isimlendirmiştir. Ahşapla ilgili işleri daha sonra „Vatan“ sineması inşasını yöneten Taşkentli Saidazim Usmonov gerçekleştirmiştir.

1894 yılında mezar ve kapı arasına „Xotin“ camisi inşa edilmiştir. Cami belirli bir süre boyunca satranç kulübü ve kütüphane işlevi de görmüştür. Cami XX yüzyıl ortalarında yıkılmıştır. Bazı kaynaklar bu caminin 1932 yılında başka bir yere taşındığını belirtmektedir.

Tarihi

Yunusxon 1485 yılında Taşkent'i tamamen kendi kontrolüne alarak başkent ilan etmiştir. İki yıl sonra hicri 892 yılında falaj hastalığıyla vefat eder. Oğlu Mahmud, babasına ithafen bu mezarı yaptırır. Mezarin duvarlarında, şimdi sönmüş ama şöyle yazılmıştı:

Hazrat Yunusxon 818-Hicri yılında doğmuş ve 892-Hicri yılında vefat etti. O 74 yıl yaşamış. Mezar 979-Hicri yılında yıkılmış

Yazı boyunca yazılan şiirde Boboxoʻja tarafından 1584 yılında yeniden onarıldığı belirtilmiş. Aynı bilgi XVI. yüzyılda Hofiz Tanish tarafından yazılan „Abdullanoma“ eserinde de yazılmış.

Arkeolojik gözlemler

Arkeolog Masson'un 1942 yılında yaptığı araştırmalar sonucunda, kemik kalıntıları ve buluntuların azlığı nedeniyle burada insanların yoğun yaşamadığını ve yer tabakasına bakıldığında mezar bölgesinin bir bahçe olduğunu belirlemişler. Bundan da mezarın şehir surlarının dışında konumlandığını tespit etmişler. 1967 yılında Rtveladze tarafından yürütülen arkeolojik araştırmalar da bunu kanıtlamış.

Arkeolojik araştırmalarda mezar içinde gömü eseri ya da kemik kalıntıları bulunmamıştır. yani beden bu yere gömülmemiştir. Bazı rivayetlere göre Yunusxon'un bedeni Moğolistan'a götürülmüş denir, ancak bu rivayete kanıt getirilmemiştir.