Arboretum of Alcsút

Alcsúti Arborétum Tabiatni Saqlash Hududi deyarli 40 gektar maydonga ega boʻlib, Vértes togʻlari etagida joylashgan tabiatni saqlash hududi hisoblanadi. Mamlakatning eng qimmatli jonivor kolleksiyalaridan biri sifatida tan olinadi. Arborétumning asosini József nádorning bir vaqtlar saroyining bogʻi tashkil etadi. Bogʻning Alcsútdobozga yaqin kirish yoʻli 2010 yillarda 1 kilometr uzoqlashtirildi.

Tarixi

József nádor 1825‑yildan boshlab bu yerga oʻsimliklarni ekdi. Schönbrunnʼdan qaytgan bogʻbon, Jámbor Vilmos ingliz bogʻini loyihalashtirdi. Hudud avvalida qoʻyalar uchun otlagich sifatida ishlatilgan. Umuman olganda bogʻda uchta daraxt bor edi, bu hozir bogʻda koʻrinadigan daraxt ham sunʼiy ekilgan. Bu oʻsimliklarni joylashtirish mamlakatda yagona boʻlib, 300 ta oʻsimlik turini ekilgan, ular avvalgi Vengriyada nomaʼlum edi.

Oʻsimliklar dunyosi

Arborétum asosan ulkan, yoshi katta daraxtlari bilan mashhur, lekin chiroyli tartibi, bu yerda oʻsayotgan xorijiy ekzotik daraxtlar, qalinlar ham doimiy taassurot qoldiradi. Arborétumning qaragʻay kolleksiyasi koʻplab qiziqarli, noyob namunalarni taklif etadi – mahalliy turlardan tashqari uzoqdan kelgan, tarixiy ildizga ega qiziqarli namunalar ham.

Virginiai borókák (Juniperus virginiana) ichidan eng katta namunasi 200 sm diametrga yetadi. Bu yogʻochdan qalam ham yasashadi, shuning uchun uni qalam sosni deb ham atashadi. Gretsiyalik jegenyefenyók (Abies cephalonica) ichidan eng katta novdasining diametri 280 sm, lekin bu yerda katta balzsamfenyók (Abies balsamea), kulrang-oq rangli kolorado fenýók (Abies concolor), andalúziai jegenyefenyók (Abies pinsapo) va numídiai jegenyefenyó (Abies numidica) ham bor. Lucfenyók orasida ham bu yerda qiziqarli turlar, masalan yapon luc (Picea polita), yoki kumush rangli yaproqli tikanli luc (Picea pungens). Qisqa ignali, kanadalik kelib chiqqan hemlokfenyó (Tsuga canadensis) shoxlari juda kichik. Duglászfenyó (Pseudotsuga menziesii) ishqalanganda yoqimli apelsin hidi chiqaradi. Bu yerda ikki ignali, qorongʻi yashil qora sos (Pinus nigra) va oʻrmon sos (Pinus sylvestris) ning eng katta mahalliy namunasi ham topiladi: birinchasining novdasi 275 sm, ikkinchisining 345 sm.

Arboretumdagi koʻl orolidagi maxsuslik shimoliy-amerikalik bargli botqoqlik siprus (Taxodium distichum), u tuproqdan yuqoriga qarab, “nafas olish ildizlari” deb ataladigan ildizlarni rivojlantiradi – bu ildizlar daraxtning ildizidan 15 metr balandlikda ham koʻrinishi mumkin. Arboretum 2008‑yilda bezakli koʻlning rekonstruksiya qilish uchun ariza topshirdi, shu jarayonda koʻlning qirgʻoq himoya inshooti yangilandi, koʻl tubi qazildi, quruqlashishni oldini olish va suv sifatini yaxshilash amalga oshirildi, ishlar uchun 2009‑2012 yillar oraligʻida taxminan 200 million forint ajratildi.

Arborétumda bir necha turdagi tuják (oldingi nomi hayot daraxtlari) oʻsadi. Ulardan eng qiziqarli – gigant tuja (Thuja plicata). Uning yaxshi rivojlangan namunasi 230 sm tana diametriga yetadi. Pastki shoxlari yerga egilib, u yerda “shox”lar yetishtiriladi. Bu yerda ham Xitoy kelib chiqishi boʻlgan ginkgo (Ginkgo biloba), abadiy yashil mamut daraxti (Sequoia gigantea), bargli daraxtlar orasida katta odatiy platanga, bogʻlarcha (juhar bargli platanga, Platanus acerifolia) va qozon yongʻoq (Corilus colurna) – ulardan baʼzilari 300 sm tana diametriga ega. Bu yerda koʻplab atirgul, qayin, buk va mevali daraxtlar ham oʻsadi, masalan, nodir Vengriya mevali daraxt (Quercus frainetto).